Het succesvolle cabaretduo Van Muiswinkel & Van Vleuten trekt anderhalf jaar achtereen langs de theaters met zijn nieuwe programma ‘Prediker & Hooglied’. Hierin wordt Nederland onder het vergrootglas gelegd. Niemand wordt ontzien, ook het eigen metier niet: ‘Cabaretiers zorgen voor een geestelijk klimaat dat even verfrissend is als een zwavelmijn in Polen.’
'Prediker & Hooglied’ van het cabaretduo Van Muiswinkel & Van Vleuten is een kleine, intieme voorstelling over twee vrienden van middelbare leeftijd die elkaar in een zonbestoven stadspark nabij een muziekkoepel treffen. Rode draad vormt de uitnodiging voor een optreden in een Nederlandse enclave in Australië.Die is ontleend aan de werkelijkheid’, zegt Erik van Muiswinkel in de artiestenfoyer van de Stadsschouwburg Velsen te IJmuiden, het vaste premièretheater van het populaire duo. ‘Cabaretiers worden namelijk bestookt met uitnodigingen van dat slag.’ Diederik van Vleuten: ‘Laatst kregen we verzoeken om op te treden voor de Nederlandse kolonie in Dubai en Shanghai.’
Van Muiswinkel: ‘Stel dat je daarop ingaat en een uur over Nederland zou moeten volmaken? Wat laat je dan zien? Die vraag stellen we in ons nieuwe programma.’ Van Vleuten: ‘Het is de kapstok waaraan wij onze grieven hangen.’ Hun vorige programma ‘Antiquariaat Oblomov’ ervoeren ze zelf als een voorlopig hoogtepunt in een jarenlange samenwerking die vijf succesvolle en artistiek hoogstaande programma’s omspant. ‘Antiquariaat Oblomov’ achten ze zelf nauwelijks te overtreffen.
Tobben
Van Vleuten: ‘Daarin kwam alles samen wat we in de jaren ervoor hadden opgebouwd. Een jaar geleden sloten we die tournee af. Tussen toen en nu zitten twaalf maanden van tobben, schrijven en proberen. We hebben er erg voor gewaakt om er niet een herhaling of flauwe echo van te maken.’
Speelde Van Vleuten voorheen vaak de idealist en Van Muiswinkel de pragmaticus, inmiddels zijn ze in alle opzichten aan elkaar gewaagd. Van Muiswinkel: ‘Vanaf onze eerste voorstelling ‘Mannen van de wereld’ was er sprake van een zekere rolverdeling: de tobberige cultuurpessimist tegenover de schnabbelende flierefluiter. Daar zijn we gaandeweg vanaf gestapt. We wisselen nu voortdurend van rol.’
In ‘Prediker & Hooglied’ worden komische scènes en imitaties afgewisseld met vlammende tirades tegen de tijdgeest en intelligente twistgesprekken op het scherp van de snede. Aan de hand van een minimusical wordt een tijdsprong gemaakt van Theo van Gogh, de broer en mecenas van Vincent van Gogh, naar de vermoorde cineast en columnist met dezelfde naam. Er valt veel te lachen. De heren mikken echter niet op de gemakkelijke lach maar graven dieper. Hilarisch is Van Vleutens parodie op de Hollandse Australiër met zijn knauwende accent. Hetzelfde geldt voor de door Van Muiswinkel gespeelde spastische cabaretfan.
Van Muiswinkel
en Van Vleuten
ontzien niemand
Een even voortreffelijke als valse metafoor voor een cabaretpubliek dat alles slikt wat hen wordt voorgeschoteld? Van Vleuten: ‘Die man komt naast me zitten op het bankje in het park. Hij zegt: Ik ben dol op cabaret. En dan zeg ik heel venijnig: Ja, van uw soort mensen moeten we het hebben. Het is natuurlijk lariekoek, er zitten volstrekt normale mensen in de zaal. Maar het past feilloos in het programma.’
Het is niettemin een zeer herkenbare figuur. Van Muiswinkel: ‘We komen nogal eens wat mensen tegen die echt alles leuk blijken te vinden. En daar zitten tot onze verbazing goede vrienden en familieleden bij. Maar dat kan niet. Je kunt niet én Hans Liberg leuk vinden én ons. Dat bestáát niet. Nu ja, dat bestaat dus wél. Als mensen dat zeggen, geloof ik ze. Toch begrijp ik het niet.’
Bijbelboeken
Vanwaar de titel ‘Prediker & Hooglied’, naar de oudtestamentische Bijbelboeken? Van Muiswinkel: ‘Wij vinden het een mooie, poëtische titel. We wilden aanvankelijk twee advocaten opvoeren, John Prediker en Rob Hooglied. Daar hebben we een week lang plezier van gehad. Daarna maakte de voorstelling een draai. De titel konden we probleemloos handhaven. Bij ‘Prediker & Hooglied’ kun je van alles bedenken en mensen, heb ik gemerkt, komen zelf met allerlei interpretaties.’
Van Muiswinkel is een meester in het neerzetten van typetjes, zoals hij op tv en in het theater bij herhaling heeft bewezen met imitaties van Marcel van Dam, Gerard Reve, Anton Geesink, Willem van Hanegem en oud-PSV-voorzitter Harry van Raaij. In ‘Prediker & Hooglied’ wordt niet of nauwelijks van dat beproefde recept gebruik gemaakt.
Van Muiswinkel: ‘We voeren nog wel rare figuren op, maar niet meer uit de bekende oude doos. Aanvankelijk hadden we er nog een paar persiflages in zitten, maar op zeker moment hebben we gezegd: dat moeten we niet meer doen. We hebben het gelukkig niet meer nodig. Het is ook een keer mooi geweest.’ Er worden nogal wat katten uitgedeeld aan collega’s. ‘Ach, een beetje maar’, zegt Van Muiswinkel laconiek. Van Vleuten, geagiteerd: ‘Nederland wordt overspoeld met cabaret.
Daar zeggen we wat over in ons programma. We geven eerlijk toe, we hebben zelf ook in al die programma’s gezeten. Maar het moet ook een keertje klaar zijn. Je kunt geen tv-programma aanzetten of er zit een cabaretier aan tafel om zijn snavel over van alles open te trekken.’
Het cabaretduo onderscheidt zich door zijn muzikaliteit en taalgevoel. Ook in ‘Prediker & Hooglied’ komen weer fraaie vondsten voorbij. Van Vleuten: ‘Ik zeg ergens: Cabaretiers zorgen voor een geestelijk klimaat dat even verfrissend is als een zwavelmijn in Polen. Dergelijke zinnen zijn zo geconstrueerd dat als je ze anders uitspreekt de grap niet werkt. Het is fijn om te zeggen: De vrijheid van meningsuiting wordt opgesoupeerd door het termietenleger van beroepshumoristen. Het moeten onontkoombare zinnen zijn, ze moeten aankomen.’
Van Muiswinkel: ‘Wat denk je van deze: Je kunt van de hertog van Alva en Seyss-Inquart zeggen wat je wilt, maar ze hebben het hier wel een tijdje stil gekregen. Hoe verder de democratie zich ontwikkelt, hoe meer mensen meepraten en hoe drukker het wordt, hoe meer je in je fantasie verlangt naar iemand die eens zegt: en nu allemaal eens je bek houden, we gaan het voortaan zus of zo doen. Dat is een groot, griezelig verlangen in de mens. Het verklaart de populariteit van figuren als Thatcher en van Fortuyn.’
Rouwrandje
De toon wordt gaandeweg de voorstelling vileiner. Het slot krijgt zelfs een rouwrandje als Van Vleuten in een persiflage op een cursiefje (Kronkel) van Simon Carmiggelt een zwart toekomstbeeld van Nederland schetst. Van Muiswinkel: ‘Die Kronkel hangt aan het eind als een donderwolk boven de voorstelling. In de eerste try-outs sloeg die bij het publiek een beetje dood. Nu wordt er enorm om gelachen.’
Hebben de meeste cabaretiers hun volle theaterzalen niet mede of vooral te danken aan de televisie? Van Vleuten: ‘Erik en ik zijn al een tijdje bezig. Erik zit al meer dan twintig jaar in het vak, ik iets korter. In die periode hebben we op eigen kracht toch wel iets opgebouwd. Maar het is waar, het verschil tussen een zaalbezetting van tachtig en honderd procent heeft zeker te maken met Studio Spaan en Kopspijkers. Maar dat is niet erg. In het theater krijgen de mensen echt wat anders van ons te zien. En het leuke is, ze blijven komen, want ‘Antiquariaat Oblomov’ was geen gemakkelijk programma.’
1Voorstelling ‘Prediker & Hooglied’ door Van Muiswinkel & Van Vleuten. Regie: Kees Prins. Theaters: 9 en 10/1 Orpheus Apeldoorn, 11 en 12/1 Odeon Zwolle, 10/4 De Hanzehof Zutphen.
U kon tot 27-01-2007 reageren op dit artikel.