Exclusief

Het beste van De Stentor

In DS+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van De Stentor lezen? Neem dan een abonnement.

Piepjonge IJssel siert muur museum de Waag

interactieve kaart en videoIn de Waag hangt een metersgroot doek waarop de IJssel in haar beginstadium te zien is. Dinsdag werd het opgehangen. De maker is de Deventer stadstekenaar Peter Paul Hattinga Verschure. Hij bracht de 'wondermooie geschiedenis van de IJssel' in beeld in opdracht van het Deventer Verhaal. 

Volledig scherm
De IJssel anno 750 na Chr. De tekening van Peter Paul Hattinga Verschure krijgt -sterk uitvergroot- een plaats in de nieuwe Waag. Directeur Garrelt Verhoeven van Deventer Verhaal luistert naar de uitleg van de stadstekenaar, terwijl Timo Bralts van Bestwerk het doek bevestigt. © FOTO HISSINK

Het is bijna niet voor te stellen dat er een tijd geweest is waarop de IJssel niet bestond. En toch is ze maar 150 jaar ouder dan de stad, dat volgend jaar haar 1250-jarig bestaan viert. 

Voordat de monniken Lebuïnus en Marchelmus in 768 naar Deventer kwamen bestond 'de stad' uit een paar boerenbedrijven aan de oever van de Schipbeek. Tussen de nederzettingen door liep een weg op dezelfde plek als de Lange Bisschopstraat nu ligt tot aan de oever van de Schipbeek.  De IJssel bestond toen nog maar net. 

Natuurramp

Volledig scherm
Het stroomgebied van de IJssel in het jaar 750, met Deventer op de voorgrond. Deze ingekleurde tekening van stadstekenaar Peter Paul Hattinga Verschure hangt als een wandkleed van 6 meter breed in de vernieuwde Museum de Waag. © Peter Paul Hattinga Verschure

Toen de Rijn tussen 600 en 650 na Chr. overstroomde brak de grote zandheuvel door die de Veluwe met het gebied rond Zutphen en Voorst verbond. Via de laagste gebieden zocht het Rijnwater haar weg om uit te monden in het Schipbeekdal. Hattinga Verschure: ,,De IJssel was van oorsprong een vlechtende rivier, met allemaal zijarmen". 

Ongeveer een maand had Hattinga Verschure nodig om de kaart te maken. De meeste tijd ging zitten in de voorbereiding. Een belangrijke bron vormde het onderzoeksrapport  'Zand in banen'. De maker daarvan is rivier archeoloog Kim Cohen van de Universiteit in Utrecht. Samen met een aantal wetenschappers  onderzocht hij de rivierbeddingen en het dal van de IJssel in opdracht van de provincie Gelderland. Met Cohen had Hattinga Verschure verschillende keren contact tijdens het maakproces: ,,Ik liet hem mijn schetsen zien en op zijn aanwijzingen heb ik de kaart aangepast."

Bart Vermeulen

Volledig scherm
Peter Paul Hattinga Verschure gaf de eerste boerderijen vorm en gebruikte daarvoor de kennis van stadsarcheoloog Bart Vermeulen. © Erna Lammers

Een andere bron was de Deventer stadsarcheoloog Bart Vermeulen. ,,De boerderijen had ik eerst getekend met een ingang aan de korte zijde. Maar dat klopte niet. Op aanwijzingen van Vermeulen heb ik daar twee ingangen aan de lange zijde van gemaakt. Ook bleken de boerenerven allemaal te bestaan uit dezelfde onderdelen. Behalve de boerderij zelf stonden er altijd een hooiberg, een paar spiekers (graansilo's gebouwd op palen) en een ingekuilde overdekte bergplaats op het terrein. Dat heb ik verwerkt in mijn tekening, want het moet wel kloppen hé. Ik zuig niets uit mijn duim."

Google Earth

Volledig scherm
Voorbeeld van olifantenpaden op een Google Earth kaart © Erna Lammers

Een derde belangrijke bron vormde Google Earth. Via deze site zocht Hattinga Verschure landschappen op die vergelijkbaar zijn met de situatie rond Deventer vroeger. Het ging hem met name om de 'olifantspaden': tot paden uitgesleten voetsporen. ,,Wegen bestonden toen nog niet, men liep van de ene plek naar de andere en gebruikte daar vaak dezelfde kortste of gemakkelijkste wegen voor". Hij vergeleek landschappen in India, Rusland, Alaska, Drenthe en het stroomgebied van de Loire met elkaar om zo waarheidsgetrouw mogelijk een patroon van olifantspaden in te kunnen tekenen tussen de nederzettingen en de berg,  waar nu de Bergkerk ligt.

Beeld

Door alle voorbereidingen kreeg Hattinga Verschure een steeds beter beeld hoe Deventer rond 750 aan de IJssel lag en dat heeft hij ook nodig: ,,Ik moet in mijn verbeeldingskracht op reis. Zelf in gedachten aanwezig zijn in de wereld die ik weergeef. Ik bouw in mijn hoofd een beeld op van die plek in een andere tijd. Ik stel me ook het licht voor. Wat voor weer is het? Het resultaat moet fijn zijn om naar te kijken, als een dag in juni, frisgroen, zonnig maar wel met wolken."

Zijn ingeschilderde tekening van 60 bij 40 centimeter werd door het Deventer bedrijven Expotief Martijn Bronswijk digitaal vergroot en door Bestwerk afgedrukt op een nylon stretchdoek van 6,20 meter breed. 

Tijdens de komende expositie 'Stromen door de tijd. Deventer stad aan de IJssel' hangt het doek in de hal van de Waag. 

De tentoonstelling is te zien vanaf vrijdag 23 juni tot 7 januari volgend jaar. Donderdagavond kunnen geïnteresseerden alvast een kijkje nemen tijdens de gratis preview.

Interactieve kaart

Beweeg de muis over de kaart om te zien wat waar ligt.

Volledig scherm
Op verzoek tekenende Peter Paul Hattinga Verschure de IJssel in, zoals die nu stroomt. De basis vormt zijn weergave van het IJssellandschap rond het jaar 750. © Peter Paul Hattinga Verschure

In samenwerking met indebuurt Deventer

Deventer