Moeder Mandji met Jambo's baby Mapasa.
Wie is de moeder? Een mysterie dat Apenheul meer dan twee jaar in zijn ban
hield, is opgelost door middel van een dna-test. De verrassende uitkomst: de
eerste zoon van de nieuwe gorillabaas Jambo is een adoptiekind.
Wie is de vader? Die vraag was al vaker gesteld bij Apenheul. Dat juist het
moederschap de dierverzorgers voor raadselen plaatste, was echter een
volstrekte noviteit. Hoofdpersoon: Mapasa, een gorillapeuter van inmiddels
twee jaar. Luid toegejuicht als eerste zoon van Jambo, de nieuwe gorillabaas.
Jambo wordt in 2006 naar Apeldoorn gehaald, als opvolger van Apenheul's
boegbeeld Bongo. De vraag is of hij erin zal slagen de onbetwiste leider te
doen vergeten. Een puberjoch als opvolger van een ervaren sociale en
evenwichtige zilverrug...
De gorillawereld zit in principe vrij
overzichtelijk in elkaar. Wil zo'n nieuwe man het tot leider schoppen, dan
kan hij zich het best als dekhengst ontpoppen. Veel snuffelen aan de vrouwen
en snel nageslacht verwekken. Paren met de leider, baren van een kind, dat
is hoe je als gorillavrouw in hoog aanzien komt te staan. Voor een
gorillabaas is dat dus dé manier om een groep om zich heen te boetseren.
Jambo is bij zijn komst echter een pas twaalfjarig jochie (inmiddels zestien),
dat in zijn vorige dierentuin amper ervaring met vrouwen opdeed. Hoe snel
zal hij het voor elkaar krijgen? De dierverzorgers vragen het zich af.
De vrouwen mogen van de pil en Jambo begint te 'snuffelen'. En zowaar: met
snel succes. Drie vrouwen worden bezwangerd en op 15 oktober 2007 klinkt er
voor het eerst gejuich: de 32-jarige Mandji zit op het gorilla-eiland met
een kind in haar armen. De trotse moeder van Jambo's eerste zoon!
Vijf dagen later is er ineens verwarring. Mandji bloedt en er ligt opnieuw
een baby. Dit mannetje blijkt echter al enkele dagen dood. Hoewel tweelingen
zeldzaam zijn onder gorilla's is Mandji kennelijk zwanger geweest van een
tweeling. Mapasa is niet een willekeurige naam maar Lingala voor één van een
tweeling.
Kort daarna: de verwarring is totaal. Kisiwa was eveneens
half oktober uitgerekend. Maar haar buikomvang wordt minder en ze gaat weer
spelen. Wat is er gebeurd? Was het dode kind van haar? Of is Mapasa
misschien háár zoon?
Een dna-test moet het oplossen.
Dna-materiaal verzamelen van beide mogelijke moeders is niet zo'n probleem.
Materiaal van een baby of peuter is echter andere koek.
Apenheul
besluit geen halsbrekende toeren uit te halen. Het jochie afzonderen in een
binnenverblijf bijvoorbeeld en als verzorgers materiaal van hem afnemen, zou
als een grote vernedering kunnen worden opgevat door Jambo: hij blijkt zijn
kind niet te kunnen beschermen! Woest door frustratie zou hij een van de
andere apen iets kunnen aandoen. Ook verdoven wordt als middel verworpen.
Daaraan kleven risico's en het geeft onnodig stress in de groep.
Twee jaar na zijn geboorte lukt het alsnog. Mapasa is inmiddels een brutale
peuter met stoute streken. Die het best leuk vindt om bijvoorbeeld eten van
de dierverzorgers af te pakken. Als hij bij het voeren baldadig zijn arm
door de tralies steekt, heeft verzorger Frans Keizer ineens letterlijk beet.
Hij grijpt Mapasa bij zijn arm en weet wat haren los te trekken: bingo!
In samenwerking met het tv-programma Willem Wever laat Apenheul de dna-test
uitvoeren. De jonge co-presentator Toto heeft de opdracht gekregen een
antwoord te zoeken op de vraag: hoe werkt een dna-test? Het
Apenheul-mysterie wordt het praktijkvoorbeeld.
Met de haren van de
Mapasa, Jambo en beide vrouwen in een kistje gaat Toto naar het laboratorium
van Gendika in Veendam. Terug in Apeldoorn presenteert hij een enveloppe met
de verrassende uitkomst: de echte moeder is... Kisiwa!
Mapasa is
dus een adoptiekind. ,,Heel bijzonder'', vindt Frank Rietkerk, coördinator
van het Europese fokprogramma voor gorilla's. Dat dierentuinen zelf er op
aan sturen dat een ander vrouwtje een dier opvoedt - als de biologische
moeder het kind niet accepteert - gebeurt wel vaker. Dat gorilla's zelf
adoptie regelen niet. ,,Wat hier is gebeurd, is voor dierentuinen
vermoedelijk uniek. Of het in het wild wel voorkomt weten we niet. De
westelijke laaglandgorilla's worden pas een jaar of tien intensief
bestudeerd, er niets over bekend.''
Hoewel het moederschapsmysterie
nu is ontrafeld, zal één ding nooit duidelijk worden, beseft Rietkerk: heeft
Kisiwa zich na de geboorte afgewend van Jambo's kind en heeft Mandji zich
over hem ontfermd, of is er sprake van kinderroof door een dominante vrouw?
Rietkerk: ,,Ergens daar tussen zit het antwoord.''
U kon tot 04-03-2011 reageren op dit artikel.