De eerste letter van een artikel op deze plek in de krant is altijd een grote initiaal. Heel ouderwets eigenlijk, want die truc pasten ze in de middeleeuwen ook al toe. "Het was een lange traditie in handschriften om grote initialen te gebruiken om het begin van een tekst, of een tekstonderdeel aan te geven." Schrijft Lotte Hellinga in het nieuwe boek 'Vroege drukken in de Librije van de St. Walburgiskerk in Zutphen'. Na de uitvinding van de boekdrukkunst hoefden monniken boeken niet meer met de hand vol te schrijven, maar allerlei vaardigheden die ze onder de knie hadden, zoals het opluisteren van teksten met initialen en miniaturen, waren in gedrukte boeken niet mogelijk.
Hellinga: "Initialen konden niet vervaardigd worden met stempels en matrijzen zoals losse letters. Voor men een typografische oplossing gevonden had, liet men (na de eerste experimenten met gedrukte initialen in Mainz) eenvoudig een ruimte open waarin na het drukken een initiaal met de hand geschilderd of getekend kon worden."Het boeiende van de Librije, die in de 15e eeuw werd gesticht, is dat je je daar midden in de beginperiode van de boekdrukkunst bevindt. Je ziet inderdaad boeken met pagina's waarop een lege plek niet is ingevuld: daar had een miniatuur kunnen staan, om een of andere reden is het er niet van gekomen. Zo komt boekgeschiedenis tot leven. Als bezoeker van de Librije - dat waren er vorig jaar 16.000 - mag je niet zomaar even een kettingboek openslaan. Handig dat je dat nu met dit nieuwe boek thuis op de bank wel kan: de foto's zijn vakmanschap, want gemaakt door de afdeling optische technieken van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.
De Librije is een van de drie nog bestaande zogeheten kettingbibliotheken: een deel van de boeken zit, al eeuwenlang dus, vast aan een lessenaar met een ketting. Zoiets vind je behalve in Zutphen alleen in Cesena (Italië) en Hereford (Engeland).
Adel verplicht: Hellinga's boek is prachtig uitgegeven en rijk geïllustreerd met afbeeldingen, stuk voor stuk gefotografeerde (delen van) pagina's die je al bladerend in de Librije-boeken tegenkomt. Indrukwekkend is ook de kalfsleren band die een boekwerk van rechtsgeleerde Nicolaus de Tudeschis (1386-1445) omhult. "Een eigentijdse band om de eeuwen te doorstaan", aldus Hellinga. Dat is dus gelukt.
Het hoofdverhaal, de rode draad in het boek, is de vroege geschiedenis van de boekdrukkunst. Langzaam maar zeker loodst ze de lezer langs steeds meer voorbeelden die in de Librije te vinden zijn. Het lokale en het internationale vallen deels samen. Zo schonken lokale grootheden als burgemeester Hendrik Kreijnck en doctor in de rechten Arnold van Herwarden boekaankopen aan de Librije. Kreijnck (overleden in 1495) was de eerste, blijkens een inscriptie in een juridisch standaardwerk, waarin sprake is van een 'liberaria' (bibliotheek) in de Walburgiskerk. Hij schrijft, in het Latijn – zoals iedereen toen – dat de boeken 'op behoorlijke wijze geplaatst moeten worden en niet mogen worden verwijderd'. Aan dat verzoek is tot op de dag van vandaag gehoor gegeven. Aardig om nog even door te lezen in die inscriptie: Kreijnck noteert nog zijn wens dat de 'kanunniken zullen bidden voor zijn zielenheil en dat van zijn vrienden'.
U kon tot 15-07-2010 reageren op dit artikel.