Zo ligt het Jacobsgat er momenteel bij, stil en verlaten. In vroeger tijden gingen de inwoners van Heino hier ook massaal schaatsen, maar dat is vanwege het bestemmingsplan niet meer mogelijk. foto Jenneke Knol
Premier Piet de Jong (midden met laarzen) poseert bij het Jacobsgat. Naast hem Margot Besselsen met op haar arm zoon Martyn, de huidige directeur van Summercamp. Eigen foto
1/3
Een moeras, een vuilnisbelt en een (omstreden) recreatieplas. De evolutie van Het Jacobsgat zit vol met uitersten. Zo langzamerhand is het Jacobsgat(e) geworden, een dossier op zich met talrijke hoogte- en dieptepunten. De hoofdrolspelers in Jacobsgat(e) zijn de bekende kemphanen: baron Willem Hendrik van Ittersum en Co Besselsen van de Schaarshoek. Maar ook de gemeente Raalte, de provincie Overijssel, talloze politiefunctionarissen en rechtbanken op diverse niveaus komen tijdens 47 jaar touwtrekken veelvuldig in actie.
Zie ook:
Het kan niet anders of er zitten vele duizenden ambtelijke uren in.
Voormalig eigenaar Jacobus Overesch, naar wie het Jacobsgat is vernoemd, had
dat in zijn stoutste dromen niet durven dromen. Rond het jaar 1870 had boer
Overesch een mooi handeltje versierd. Zijn terrein diende als zandafgraving
voor de aanleg van het station Zwolle. Nadien klaagde Overesch dat de
gravers veel te diep waren gegaan. De locatie was veranderd in een moeras en
de locale bevolking sprak spottend over 'Jacobs gat', en in verbasterd
streekdialect over 't Jaopiksgat. Overesch was niet voor één gat te vangen,
hij was een slimme man. Hij verleende de gemeente Raalte (à raison van 20
gulden per jaar) toestemming om het moerasgebied te gebruiken als
vuilstortplaats. Zo werd het terrein langs de spoorlijn Almelo-Zwolle
(geopend op 1 januari 1881) weer mooi opgehoogd.
In 1963, als de
vuilnisbelt bijna 'vol' is verklaard, komt Co Besselsen in beeld als
eigenaar. In die periode zijn Co Besselsen en Willem Hendrik van Ittersum
respectievelijk 28 en 25 jaar. Van Ittersum wil kinderoord de Schaarshoek
laten ontruimen en Besselsen ziet het Jacobsgat als een alternatief voor het
geval hij aan de Schaarshoekweg moet opkrassen. In 1965 lanceert de
gemeenteraad van Raalte de bestemming recreatiegebied voor het Jacobsgat en
dan stromen de bezwaren binnen. Nummer één is op 17 januari 1966 D.A.J.C van
Hoogstraten, woonachtig aan de Paalweg in Heino. Hoogstraten, een pachter
van Van Ittersum, vreest dat het straks, door lawaai en muziek, met de
landelijke rust is gedaan. Een week later meldt zich Van Ittersum zich met
een reeks bezwaren: waardeverlies huizen landgoed, gevaar voor de
volksgezondheid en mogelijke onderbezetting bij de politie door verscherpt
toezicht ter plekke.
Op het gemeentehuis van Raalte wordt er een
speciale bijeenkomst belegd om het Recreatieplan Jacobsgat eens goed door te
spreken. Er is grof geschut in stelling gebracht. Aan tafel zitten de
inspecteur voor de volksgezondheid, de natuurbeschermingsconsulent van
Staatsbosbeheer, een hoofdplanoloog en een lid van de provinciale raad van
de provincie Overijssel, plus de burgemeesters van Raalte, Heino en Wijhe.
Besselsen houdt een enthousiast relaas. Wat hij op dat moment nog niet weet
is dat twee burgemeesters (Verheyden van Heino en Tellegen van Wijhe) bij
het Van Ittersumfonds als superintendent (toezichthouder) werkzaam zijn. In
die tijd waren bestuurders nog niet verplicht hun bijbanen op te geven.
Het Jacobsgat is vanaf dat moment onderdeel van eem levensecht monopolyspel.
Binnen de korste keren heeft Besselsen een procesverbaal van de Rijkspolitie
aan zijn broek hangen omdat hij naast het Jacobsgat illegaal heeft gebouwd.
Bouwen is in dit verband een groot woord. Het gaat om een aftandse loods die
al gesloopt had moeten worden maar er nog steeds staat en een bouwsel van
sloopmaterialen waar een plastic zeil overheen getrokken is. Dit doet dienst
als ponystal. Als Besselsen op het matje moet komen, gooit hij zijn charmes
in de strijd. In één van de gemeentelijke verslagen staat dat Besselsen
bevlogen kan vertellen, met veel humor en dat hij vooral met veel smaak
verhaalt over de spullen die hij als sjacheraar her en der op de kop tikt.
Baron Willem Hendrik van Ittersum is niet geamuseerd. Hij heeft zelf het plan
opgevat om een bungalowpark aan te leggen en vreest 'ernstige gevolgen voor
flora en fauna' als Besselsen zijn gang mag gaan. Alhoewel de gemeenteraad
akkoord gaat met het recreatieve bestemmingsplan, benut Van Ittersum het
recht om in bezwaar te gaan. Bij de provincie Overijssel krijgt de baron
ongelijk, de Raad van State is in hoger beroep van mening dat Raalte op
onderdelen fouten heeft gemaakt. Het is 1973 en de hele procedure moet over.
Intussen zijn de messen bij Van Ittersum geslepen. Er is al een zaak geweest
over Spaanse gastarbeiders van Hevea Raalte die op het Jacobsgat zijn
ondergebracht. De ene na de andere brief belandt bij de autoriteiten. Een
greep uit de klachten: Besselsen slaat een oude kermisattractie op bij het
Jacobsgat, stapels bouwmaterialen, een oude auto, een onderzeeboot, caravans
en gebruikte wijnvaten. De wijnvaten wil hij gebruiken in een kinderspel.
,,Er is een grote sloophandel aan het ontstaan'', meldt de baron. Van
Ittersum is overigens niet de enige die klachten deponeert. Een tiental
anderen, woonachtig op het landgoed, protesteert ook. Soms zijn de bezwaren
overduidelijk gecoordineerd. Bij diverse instanties arriveren dan tien
brieven met exact dezelfde inhoud, alleen de onderteking is anders. Dat het
Van Ittersum menens is, blijkt in 1979 als hij Raalte in een AROB-procedure
aanklaagt vanwege het niet toepassen van politiedwang. Eén van de
akkefietjes die Van Ittersum hoog zit is deze: tegenover het Jacobsgat heeft
Besselsen sleuven in het bos gemaakt. De directeur van het kinderoord doet
dat naar eigen zeggen uit het oogpunt van veiligheid. Zo kunnen de pony's,
met op hun rug jonge kinderen, niet onverhoeds de weg op lopen. Van Ittersum
ziet het als schade toebrengen aan het landschap, oftewel klandestiene
ontginning.
Het duurt tot 1981 voordat er een nieuw
bestemmingsplan ligt. Het baron Van Ittersumfonds gaat weer naar de Raad van
State. In de oude documenten van de gemeente Raalte is een geschreven
aantekening in de kantlijn van een processtuk veelzeggend. Vermoedelijk
heeft een ambtenaar dit geschreven: ,,Het spel wordt weer tot het hoogste
niveau gespeeld en wel ten tweede male.'' Ook dat plan haalt het
uiteindelijk niet. In 1995 heeft de gemeente een nieuw bestemmingsplan
gemaakt voor het Jacobsgat. Volgens de huidig Summercamp-directeur Martyn
Besselsen heeft de gemeente Raalte daarin een kapitale fout gemaakt.
Besselsen: ,,Ze hebben de stukken naar een verkeerd adres gestuurd. Ons
bezwaar kwam daardoor één dag te laat binnen en werd niet meer in
behandeling genomen.'' Het is dit bestemmingsplan dat er voor zorgt dat
eigenaar Besselsen van het Jacobsgat de handen allerminst vrij heeft.
Bijvoorbeeld volleybalvereniging Hevo weet daar inmiddels alles van. De
Heinose club zou dolgraag elk jaar het volleybaltoernooi op de uitgestrekte
velden naast de recreatieplas houden, de door Van Ittersum afgedwongen
beperking laat dit niet toe. Alleen kinderen van Summercamp mogen er
recreeren.
In 2005 waren er, ten overvloede, grote problemen over
de 'gate', het monumentale hekwerk bij de ingang van het Jacobsgat. Het zou
niet in het landschap passen en veel te hoog zijn. Martyn Besselsen: ,,Je
zou er een landhuis achter verwachten en dat was er niet. Toen hebben we
foto's laten zien van de situatie ter plekke met de Ahob van de NS, de
schakelkasten en de treinmasten. Welstand was meteen om.''
Vandaag
de dag is Jacobsgat(e) nog steeds niet geeindigd. Bouwvakkers werken er
momenteel aan een logiesgebouw, een restaurant staat er al. De vergunningen
zijn in orde. Er loopt een procedure voor een tweede logiesgebouw ter
vervanging van twee woonboten.
Het Van Ittersumfonds is bevreesd
dat er aan de rand van het landgoed een soort Duinrell ontstaat en zal
hoogstwaarschijnlijk alle gangbare juridische paden bewandelen om dat te
verhinderen. Tenzij de nieuwe voorzitter Dolph van Ittersum, die op 1
januari zijn vader opvolgt, besluit dat het na 47 touwtrekken nu wel genoeg
is geweest.
U kon tot 17-01-2010 reageren op dit artikel.