Foto gemaakt bij het afscheid van juffrouw I.M. van der Worp, directrice van de Vakschool voor Meisjes in 1959. De leerlingen laten aan de hand van attributen zien in welke bezigheden ze zoal les hebben. De witte schorten waren verplicht, ook in de pauzes. foto Gelderse Vereniging voor Beroepsonderwijs
Hij begon het als Zutphenaar te schrijven, maar rondde het af als inwoner van Les Buteaux, ruim 800 kilometer zuidelijker. Uit het oog, uit het hart? Zo werkt dat niet bij Riemens.
Het boek behandelt de bewogen geschiedenis van het beroepsonderwijs in de
20e eeuw in Zutphen. Riemens kreeg de opdracht van de Gelderse Vereniging
voor Beroepsonderwijs, waarvan de opheffing aanstaande is. Nu de vereniging
zelf geen scholen meer onder haar hoede heeft, is haar rol uitgespeeld,
constateert de vereniging zelf in een nawoord. Ze zet er wel een
veelzeggende kanttekening bij: "De zoektocht naar een adequaat
onderwijsconcept dat antwoord geeft op de behoefte van het bedrijfsleven en
aansluit bij de deelnemer is echter nog steeds niet ten einde."
Dat is een van de boeiende aspecten van dit boek: het gaat over vroeger, maar
ook over nu. De vraag 'hoe komen we aan vakbekwaam technisch personeel?' is
actueler dan ooit. Hij klonk ook al rond de vorige eeuwwisseling. Discussies
rond thema's als 'moet je het vak op school leren of in de fabriek?' komen
ons bekend voor.
Maar het begón met een woord dat nu ouderwets
aandoet: kunstnijverheid. Mr. R.P.J. Tutein Nolthenius legde in 1899 in
Zutphen de basis voor de 'Gelderse vereniging voor kunstnijverheid'. In een
bevlogen toespraak verdedigde hij zijn standpunt dat je aan een
kunstnijverheidsschool méér hebt dan aan aan een ambachtsschool. N. van der
Hoef diende hem van repliek: hij vond juist dat je eerst een ambachtsschool
moest hebben en dan later, "voor enkelen der besten", de
kunstnijverheid.
Het mocht niet baten, de kunstnijverheidsschool kwam er, aan de Waterstraat,
in 1901. Maar Van der Hoef zou toch aan het langste eind trekken. In 1909
werd op het Hoornwerk de ambachtsschool geopend, in het bijzijn van de
minister van binnenlandse zaken. Voorvechter Van der Hoef was beoogd
directeur, maar hij overleed onverwachts op 44-jarige leeftijd.
De
kunstnijverheidsschool werd omgezet in een Vakschool voor Meisjes. Veel
later, in 1983, zouden ze weer fuseren tot één nieuwe school: De Schakel.
"De meiden van de vakschool kwamen binnen bij de technische school."
Het was midden in het tijdperk van de grote, elkaar vaak snel opvolgende
scholenfusies in Nederland. De Schakel was ook geen lang leven beschoren.
Dat grootschalige is iets van de laatste decennia, maar het boek van Riemens
toont aan dat het nooit echt rustig is geweest in de onderwijswereld, zeker
niet in de Zutphense. Als zoon van een schoolhoofd – in Wekerom bij Ede –
weet hij dat uit eigen beleving. Een tweejarige opleiding kon, om te voldoen
aan de landelijke normen (toen al) zomaar worden omgezet in een driejarige.
En elk jaar werden op ambachts- en vakschool weer nieuwe vakken aangeboden.
Daar zijn leuke voorbeelden bij zoals de opleiding tot autochauffeur bij de
jongens en die tot dienstbode bij de meisjes. "Je staat er versteld van
wat je toen allemaal moest kunnen als je hulp in de huishouding wilde worden"
, zegt Riemens.
Het boek is rijkelijk voorzien van beeldmateriaal,
maar, benadrukt de auteur, een fotoboek is het niet. "Het had makkelijk
gekund, een fotoboek vol anekdotes, maar zoiets stond mij niet voor ogen. De
vereniging ook niet, dan hadden ze wel iemand anders gevraagd."
Vijftig pagina's heeft hij moeten schrappen, zo veel informatie had hij
verzameld. En hij had nog door kunnen gaan. "Ik zou bijvoorbeeld wel
meer willen weten over Boot, een bijzonder man. Hij was directeur van de
Technische School. Eigenlijk van de Lagere Technische School, want zo heette
die officieel, maar hij zei: Er is hier geen 'hogere', dus dat 'lagere'
hoeft er niet bij. Hij vond het denigrerend voor de leerlingen." Iemand
met een vooruitziende blik dus: met de term 'lager onderwijs' kun je
tegenwoordig niet meer aankomen..
Een ander bijzonder persoon was
jhr. mr. D.O. Engelen. "De meest bescheiden mens die je je kunt
voorstellen. Hij heeft achter de schermen zeer veel voor het
beroepsonderwijs in Zutphen gedaan, maar ging daar totaal niet prat op. Zijn
leven is tragisch geëindigd. Korte tijd na zijn benoeming tot
schooldirecteur overleed hij."
Opvallend vindt Riemens de
constante aandacht van de ambachtsschool voor het 'niveau van de
leerlingen'. In de jaren vijftig werd bezorgd vastgesteld dat het
'intellectuele peil' flink was gedaald...
Nog altijd is Zutphen
onderwijsstad, en ambachts- en vakschool leven voort in Stedelijk Dalton en
ROC. Maar er zijn ook kansen gemist, zegt Riemens. "De lobby om het
Uitgebreid Technisch Onderwijs, UTS, naar Zutphen te halen, pakte helaas
niet goed uit. Anders hadden we hier nu misschien hoger technisch onderwijs
gehad."
U kon tot 16-05-2008 reageren op dit artikel.