Beelden ontroerend mooi

Auteur: door Michael Amsman | zaterdag 23 oktober 2010 | 07:00 | Laatst bijgewerkt op: maandag 25 oktober 2010 | 10:31

Tekstgrootte

De beelden in Rome. Foto: Michael Amsman

1/8

ZWOLLE/ROME - De man van marmer is Joan Derk van der Capellen. De Zwolse politicus is alweer een tijdje dood – hem werd in 1784 een houten jas aangemeten – maar zijn standbeeld staat er nog pront bij, in de achtertuin van Museo Pietro Canonica in Rome. Met zijn gespreide armen en geheven kin straalt de stenen Van der Capellen leiderschap uit.

Zie ook:

Beeldhouwer Giuseppe Ceracchi zal de krachtige trekken van de Zwolse edelman wat aangezet hebben - romantiseren was kunstenaars niet vreemd - maar hij moet meer charisma hebben uitgestraald dan pakweg Ad Melkert. Van der Capellen kan geen ondermaatse kalende man met buikje zijn geweest, want van Ceracchi is bekend dat hij de werkelijkheid dicht wist te benaderen.

Wie het beeld van Van der Capellen met eigen ogen wil zien kan dat overigens vergeten. Hij staat in een museumtuin die aan drie zijden door metershoge hekken met scherpe punten wordt omgeven. De vierde zijde wordt begrensd door de achtergevel van Museo Pietro Canonica, waar de suppoosten zondagmiddag niet genegen zijn om de deur naar de tuin te openen. Dat mag enkel directrice Bianca Santese, maken ze in brugklas-Engels duidelijk. "She not here." Maar ze willen wel een raam openen.

Als de luiken openzwaaien ontvouwt zich een ontroerend mooi tafereel; daar staat-ie dan, Joan Derk, de 226 jaar geleden gestorven Zwollenaar, die met zijn destijds als subversief beschouwde politieke activiteiten aan de wieg stond van de Nederlandse democratie. Links en rechts van hem staan twee allegorische vrouwfiguren, die Vrouwe Justitia en Vrouwe Overijssel uitbeelden, aan zijn voeten rust de Nederlandse leeuw, die in zijn klauwen een bosje pijlen draagt waarmee de Nederlandse provincies zijn bedoeld.

Februari 2010 heeft deze krant de beelden ook al bezocht. Ze stonden toen half naast, half onder een gammel afdakje dat ze tegen regen en zon moest beschermen. Nu is dat golfplaten dak verwijderd. Dat kan bezwaarlijk een verbetering worden genoemd, maar daar staat tegenover dat de beelden grondig zijn schoongemaakt en dat de tientallen andere beelden die in het achtertuintje stonden te verpieteren zijn verwijderd. Joan Derk en zijn supporting cast hebben de tuin nu voor zichzelf. De andere beelden staan nu schoon en droog in een kelder, legt een suppoost uit. Waarom was dat de Zwolse beelden niet gegund? "Troppo grande." Aha: ze pasten niet door de deur. Het lot van een winkeldochter; waarom zou je veel moeite doen voor een beeldengroep die voor Romeinse begrippen piepjong is en een man uitbeeldt die niemand er kent?

De dag erna lukt het wel om bij de beelden te komen. Directrice Bianca Santese, vroeg aanwezig om de conferentie later die dag over Van der Capellen voor te bereiden, opent de deur naar de achtertuin. Wacht even met opnames, zegt ze half in het Frans en half in het Italiaans. Ze raapt een tak van de grond op en veegt bladeren en boomgruis van de beelden. "We proberen het een beetje bij te houden, maar van die bomen komt zoveel troep, dat is niet makkelijk." Op de opmerking dat ze in Zwolle lekker droog onder een kerkdak zouden kunnen staan haalt Santese de schouders op: "Daar ga ik niet over. Daarover beslissen mensen die hoog boven mij staan." Wat ze zelf van plan is met de uit de kluiten gewassen beelden? "Ik weet het eerlijk gezegd niet. We gaan ze niet in het park neerzetten, dat kan niet met het vandalisme van tegenwoordig, en in de kelder passen ze niet. Hier kan niemand ze zien, dat klopt. Het is niet ideaal."

De bel van de poort van het museum klingelt: bezoek. Het is Willem van Hasselt, die zich even aan de groep genodigden voor de conferentie heeft onttrokken om met deze krant over de grafbeelden van zijn voorvader te kunnen praten. Het beeld van Van der Capellen grijpt hem aan, zegt de in Den Haag woonachtige medewerker van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. "Als klein kind kreeg ik al te horen dat Joan Derk een bijzondere man is geweest. Zijn portret hing bij ons in huis, naast dat van zijn dochtertje." Hij zegt blij te zijn dat zijn voorvader er weer proper bij staat. "Dat is wel eens anders geweest. Maar hij staat nog steeds buiten, hè. Terwijl die beelden zijn gemaakt om binnen neergezet te worden, in de Grote Kerk van Zwolle." Hij is te veel diplomaat om met schrille stem te eisen dat de beelden eindelijk eens naar Zwolle worden getransporteerd, maar hij zal de kwestie beslist ter sprake brengen tijdens het diner later op de dag in de ambassade, zegt Van Hasselt. "Het is lang geleden, maar deze beelden zijn wel door inwoners van Zwolle betaald. Daar kunnen ze droog en veilig staan en kan iedereen ze zien. Ik stel me voor dat ze een kopie maken en in het park zetten, wat ze met alle waardevolle beelden doen, en dat ze de originelen dan niet opbergen maar in Zwolle neerzetten." Dat klinkt logisch, maar in het spanningsveld van precedenten en gevoeligheden is logica niet de enige factor.