Volledig scherm
Doden bij de gifaanval op Halabja. Melchers wordt aangeklaagd omdat hij grondstoffen voor het gif zou hebben geleverd. © AFP

Vijf vragen over de zaak-Melchers

Het Arnhemse bedrijf Melchemie kreeg in 1986 een boete van 100.000 gulden voor de verkoop van een partij chemicaliën aan Irak. Toenmalig eigenaar Hans Melchers heeft topadvocaat Geert-Jan Knoops gevraagd te bekijken of die zaak kan worden herzien. Vijf vragen en antwoorden. 

1. Wat was er ook weer aan de hand met Melchemie en Irak?

Het Arnhemse concern Melchemie, destijds het bedrijf van Hans Melchers, leverde in de jaren tachtig 20.000 kilo fosforoxychloride aan een Iraaks staatsbedrijf. De bedoeling was dat de Irakezen het middel zouden gebruiken als bestrijdingsmiddel in de landbouw. De Amerikaanse inlichtingendienst CIA wees Nederland er echter op dat de Irakezen het spul gebruikten om er chemische wapens van te maken. Die waarschuwing deed de alarmbellen in ons land afgaan. Irak was in oorlog met Iran. Ook in het westen was op dat moment al bekend dat de Iraakse leider Saddam Hoessein bezig was een arsenaal aan chemische wapens op te bouwen.

2. Hoe verliep de rechtszaak?

Er werd een onderzoek ingesteld door de Economische Controledienst. Daarbij werd de administratie van het bedrijf in beslag genomen. Daarna besloot Justitie Melchemie te vervolgen. Het bedrijf stelde dat het van zijn Iraakse zakenpartner de schriftelijke garantie had gekregen dat de chemicaliën voor vreedzame doeleinden gebruikt zouden worden. Daarmee zou aan de regels zijn voldaan. De rechter nam geen genoegen met die lezing en oordeelde dat het bedrijf een handelsembargo tegen Irak had overtreden. Melchemie had daarmee het risico genomen dat haar spullen voor gifgas gebruikt konden worden. Het bedrijf kreeg daarvoor een boete van 100.000 gulden en een voorwaardelijke stillegging van het bedrijf voor een jaar.

3. Was de zaak daarmee afgedaan?

Juridisch wel. Melchemie kondigde aan in hoger beroep te gaan, maar zag daar later van af. Het bedrijf stelde wel dat het de partij fosforoxychloride had teruggehaald uit Irak, nadat duidelijk was geworden dat deze daar niet had mogen belanden. De gevolgen voor Melchemie waren omvangrijker dan de boete alleen. Als gevolg van de negatieve publiciteit verloor het bedrijf handelscontracten. De schade liep in de miljoenen.

4. Hoe ging het met Hans Melchers verder?

De veroordeling is hem altijd als een graat in de keel blijven steken. De miljardair is tegenwoordig vooral in het nieuws als de eigenaar van Museum More, een museum voor modern realisme, met vestigingen in Gorssel en Ruurlo. Maar de gifgaskwestie is nooit ver weg. Dat de zaak zijn dagelijks leven nog steeds beroert, blijkt uit de boycot van Gelderse Statenleden van een bezoek aan museum More.

5. En hoe zit met het de claim van het Amerikaanse advocatenkantoor MM Law?

Dat kantoor vertegenwoordigt duizenden Koerdische nabestaanden van gifgasaanvallen in Irak. Het heeft aangekondigd miljarden euro's schadevergoeding te eisen van bedrijven die stoffen leverden die gebruikt kunnen worden voor het maken van chemische wapens. Daartoe hoort ook Melchemie. Knoops denkt na bestudering van eerdere uitspraken op dit terrein dat een claim geen kans maakt. 

Achterhoek