Wat is de oorzaak van die enorme muizenplaag in de Achterhoek?

VIDEOBORCULO - Er moet snel een groot onderzoek komen naar de oorzaak van de grote muizenplaag die meerdere delen van het land momenteel teistert. De schade is enorm en niemand weet waar de plaag vandaan komt.

Boeren in de Achterhoek en de Liemers zitten met de handen in het haar. Muizen vreten hele weilanden kaal. In onder meer het westen van de Betuwe worstelen boeren met het muizenoverschot. Hier zijn zelfs weilanden onder water gezet om van de plaagdieren af te komen. Door de droogte is dit in de Achterhoek niet te doen.

De Wageningen Universiteit en het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen noemen meerdere mogelijke oorzaken voor de plaag, maar kunnen niet met zekerheid stellen wat het nu precies is. Volgens hen is er gedegen onderzoek nodig over een langere termijn, zodat in het vervolg op tijd kan worden ingegrepen. Zij waarschuwen dat de plaag nog heviger kan terugkeren als er niks gebeurt. En dat kan ‘de teloorgang van het platteland’ betekenen.

De knaagdieren maken het nu al in een aantal gevallen bijna onmogelijk om nog fatsoenlijk gras te laten groeien, omdat de muizen het gras opeten. Boeren die normaal gesproken het gras maaien en gebruiken als veevoer moeten dat daardoor nu inkopen. De schade voor de boerensector loopt al in de miljoenen.

Quote

Dit kan de teloorgang van het platteland betekenen

Bastiaan Meerburg, Directeur KAD

Geen verjaardagsfeestje

Zeventien boeren zijn bij elkaar gekomen op de melkveehouderij van de familie Simmes in Netterden, een boerendorpje ten zuiden van Doetinchem tegen de Duitse grens. Ze zitten aan de koffie in een kringetje in de huiskamer, maar het is geen verjaardagsfeest waarvoor ze zijn gekomen.

Ze zijn er voor een serieus probleem: hoe gaan ze de duizenden muizen op hun land te lijf? Ze hopen antwoord te krijgen van Gerbert Roerink, muizenexpert van de Wageningen Universiteit (WUR), die gevraagd is ook aanwezig te zijn. Met een presentatie geeft hij tekst en uitleg aan de boeren.

Voorheen waren muizenplagen het probleem van boeren in het verre Noorden. In Friesland kampen boeren al jaren met enorme populaties op hun land, laat Roerink onder meer aan de hand van plattegronden zien. In de Achterhoek en de Liemers kenden ze die problemen tot voor kort eigenlijk niet, zo klinkt het eensgezind in de woonkamer.

Volledig scherm
JV 20112019 Netterden Veldmuis dodenakker, boeren komen bijeen om de muizenplaag te bespreken / Foto : Jan Ruland van den Brink © Jan Ruland van den Brink
Volledig scherm
Gerbert Roerink (rechts) in gesprek met boeren op het land van boeren Simmes in Netterden. © Jan Ruland van den Brink

Jan Ruland van den Brink

Gerbert Roerink (rechts) in gesprek met boeren op het land van boeren Simmes in Netterden.

De omstandigheden op het door muizen geplaagde land zijn ideaal, vertelt Roerink. ,,Ten eerste houden ze van droge gebieden. De Achterhoek was de laatste jaren een van de droogste gebieden van Nederland.”

,,Ten tweede moet er ‘secundair voedsel’ aanwezig zijn, in dit geval is dat gras. Het gebied moet open en grootschalig zijn, zodat de muizen zich gemakkelijk kunnen verplaatsen. Als laatste moet er ook beschutting zijn tegen roofvogels, plekken waar de muis zich kan verbergen. De boerengraslanden in de Achterhoek en de Liemers voldoen aan die voorwaarden.’’

Volledig scherm
© Jan Ruland van den Brink
Quote

Een muizenpaar kan in de ideale omstandig­he­den zorgen voor wel 100.000 nakomelin­gen

Gerbert Roerink, Muizenexpert van de Wageningen Universiteit (WUR)

Lange termijn

Boeren denken dat de droogte van grote invloed is. Bij de universiteit van Wageningen, het Kennis- en Adviescentrum voor Dierplagen (KAD) en de LTO hebben ze dat vermoeden ook sterk, maar kunnen dat niet wetenschappelijk hard maken. ,,Daarvoor is uitgebreid onderzoek nodig’’, zegt Bastiaan Meerburg, directeur van het KAD. ,,We moeten over een langere termijn kijken naar de muizenplagen, zodat we de achterliggende oorzaak kunnen achterhalen. Dit kan de teloorgang van het platteland betekenen.’’

Volgens Roerink is het zo’n vijftig jaar geleden dat er voor het laatst een muizenplaag was in dit gebied. Dat beaamt ook de oudste boer van de groep. Hij maakte die muizenplaag zelf mee.

Volledig scherm
Boeren komen bijeen op het land van de melkveehouderij van de familie Simmes in Netterden om de muizenplaag van dichtbij te bekijken. © Jan Ruland van den Brink

,,Muizen vond je hier nooit op de dikke kleigronden vlakbij de rivieren. Ja, ze zaten er wel, maar dan alleen in bermen en coulissen, ze gingen eigenlijk nooit het open veld op’’, vertelt hij.

Maar de veldmuis heet blijkbaar niet voor niets veldmuis; en ze zijn met veel. ,,Een muizenpaar kan in de ideale omstandigheden zorgen voor wel 100.000 nakomelingen.’’

Het stikt van de muizen

Het stikt ook van de muizen op het land van de broers Simmes. Dat juist hún grasland het meeste heeft geleden onder de muizenplaag in Netterden en de nabije omgeving, daar is de groep boeren het wel over eens. Ze gaan gezamenlijk onder leiding van Hein Simmes het land op om de schade te bekijken.

,,Kijk. Zien jullie dat? Overal gaten,’’ zegt Hein op het eerste stuk gras vlak naast het woonhuis. ,,En hier valt het nog mee.’’ Het aantal muizenholletjes is zo enorm veel, dat het onmogelijk is ze te tellen. Toch groeit er op dit stuk nog behoorlijk wat gras. Een paar honderd meter verderop is dat heel anders. Een dorre bruine vlakte ter grootte van tientallen voetbalvelden.

,,Ze zitten overal en maken alles kapot’’, zegt Hein, terwijl hij een schop in de grond zet. Zijn hond loopt al die tijd snuffelend met de neus aan de grond om de groep heen, hij lijkt continu wat op het spoor. Hein haalt zand omhoog: ,,Misschien zien we nog wat muizen, maar ze leven vooral ‘s nachts.’’ Ook de hond begint te graven, maar vindt niets.

Volledig scherm
© Jan Ruland van den Brink

Voer inkopen

Normaal gesproken haalt de familie Simmes al het voer voor hun koeien van eigen land, maar dat lukt nu niet meer. Voor naar schatting tienduizenden euro’s (zie kader) hebben zij voer in moeten kopen, andere bijkomende kosten nog niet eens meegerekend. Maar wat nu te doen tegen de muizen?

Voorlopig lijkt het voor de Gelderse boeren het beste om af te wachten. Zowel Roerink als de Land- en Tuinbouw Organisatie (LTO) en het Kennis- en Adviescentrum voor Dierplagen geven aan dat er bij een plaag vaak een ziekte voorbijkomt. Roerink: ,,Dan klapt het. En zijn ze ineens weg.’’

Frank en Hein Simmes gokken het er niet op. ,,De meeste boeren zullen de winter afwachten. Maar wij ploegen alles om’’, zegt Hein stellig. 30 van de 80 hectare is inmiddels geploegd. De muizen houden daar niet van. De holletjes gaan kapot en er is geen gras meer om te eten. Ook overlijden er veel doordat ze bij het ploegen worden geraakt. ,,En nu hopen dat ze volgend jaar wegblijven’’, aldus Hein.

Zoveel kost de muizenplaag voor een boer

Melkveehouderij Simmes in Netterden heeft 80 hectare land. Naar eigen zeggen hebben ze op minstens 60 hectare last van muizen. Normaal gesproken komt het voer voor de koeien van eigen land, maar het meeste gras is al door de muizen opgegeten. Daardoor moet voer ingekocht worden. Een schatting van de kosten dit jaar, exclusief btw en arbeids- en transportkosten:

- ca. 30 hectare aan gras: 7500 euro

- ca. 7 hectare aan maïs: 14.000 euro

- ca. 5.000 kilo hooi: 18.750 euro

- ca. 150.000 kilo perspulp: 8800 euro

- ca. 50.000 kilo wortelen: 3000-4000 euro

- ca. 50.000 kilo citruspulp: 2000 euro

Totaal geschatte kosten: ca. 54.000-55.000 euro

Achterhoek