Volledig scherm
© Getty Images/Mint Images RM

'Hè? Heb ik gekeken naar seksende apen?'

Van de psyche van orang-oetans en bonobo's is niet veel bekend. Onderzoek helpt. De mens dient als 'vergelijkings-materiaal'. ,,Het is bijzonder om dit soort onderzoek te kunnen doen.''

,,Hè? Heb ik gekeken naar seksende apen?'' Een verbaasde reactie klinkt, als een Apenheul-bezoeker hoort welke afbeeldingen in rap tempo voorbij zijn gekomen op het beeldscherm waaraan hij vijf minuten lang gekluisterd is geweest. Terwijl hij amper door heeft wat hij heeft gezien, heeft een thermische camera zijn emoties feilloos geregistreerd.

De verbazing zal de komende maanden nog vaak te horen zijn in het bonobo-gebouw van het Apeldoornse dierenpark. Tot het eind van het seizoen doen onderzoekers van de Universiteit Leiden (afdeling cognitieve psychologie) daar een test. Precies diezelfde test deden de bonobo's ook. 

Telkens opnieuw verschijnt op de touchscreen een stip. De uitdaging is er zo snel mogelijk op te tikken. Ondertussen flitsen gedurende een paar milliseconden afwisselend neutrale en emotionele apenfoto's voorbij. Bijvoorbeeld van seksende apen. 

Internationale fokprogramma's

Quote

Van bonobo's weten we inmiddels dat emotionele foto's, bijvoor­beeld van apen die seks hebben of die bij stress hun tanden tonen, sneller de aandacht trekken dan neutrale foto's

Evy van Berlo

In januari namen media over de hele wereld het bericht over: bij Apenheul wordt de komende vier jaar onderzocht of een soort 'Tinder' voor orang-oetans haalbaar is. Als de mensapen door foto's te bekijken voorkeuren kenbaar kunnen maken, is dat van groot belang voor internationale fokprogramma's. Dan kan een mannetje uit Singapore bijvoorbeeld een teleurstellende reis naar een vrouwtje in Apeldoorn worden bespaard. De stippenproef levert een van de benodigde bouwstenen.

Waar de bonobo's met stukjes appel werden verleid om mee te doen, zijn de mensen vooral benieuwd of ze sneller reageren dan de apen, die gemiddeld in 0,661 seconden de stip raken. Als de menselijke proefpersoon 0,551 scoort is hij tevreden. Net iets sneller...

,,We meten niet alleen de gemiddelde snelheid, maar ook de verschillen wanneer emotionele foto's langs flitsen of neutrale'', zegt evolutionair psychologe Evy van Berlo, die in Apenheul haar promotie-onderzoek doet. ,,Tijdens de test registreert een thermische camera continu de mate van opwinding. Het ervaren van emoties gaat gepaard met veranderingen in het lichaam. Je zegt niet altijd eerlijk wat je voelt, maar temperatuur is een objectieve manier om opwinding te meten. En ondanks dat je die foto's slechts zo kort ziet dat je na de test veel foto's niet kunt herinneren, blijk je in staat om de beelden waar te nemen.''

,,Van bonobo's weten we inmiddels dat emotionele foto's sneller de aandacht trekken dan neutrale foto's'', zegt Van Berlo. , Emotionele foto's zijn bijvoorbeeld afbeeldingen van apen die seks hebben of die bij stress hun tanden tonen. ,,We verwachten dat dit bij mensen ook zo is.'' 

Hippie

Of de bonobo - ,,toch een beetje de hippie onder de apen, een vriendelijke soort die ook seks heeft met vreemden'' - daarin model staat voor andere soorten is niet bekend. Van Berlo is benieuwd of de orang-oetans soortgelijke reacties hebben. ,,De orang-oetan is immers veel meer een einzelgänger. Als die anders reageert, kan dat wat zeggen over de evolutie van de emotie.''

Volledig scherm
De emoties van een van de Apenheul-bezoekers worden gemeten. Links evolutionair psychologe Evy van Berlo. © Maarten Sprangh

In samenwerking met indebuurt Apeldoorn

Apeldoorn