Volledig scherm
Prinses Christina en haar zoon Bernardo. © ANP

Christina: Prinses met een grote drang naar vrijheid

Ze leidde in vergelijking met haar drie zussen een bestaan in de publicitaire marge van de monarchie. Prinses Christina, die vanochtend op 72-jarige leeftijd in haar appartement op het terrein van Paleis Noordeinde overleed aan botkanker, typeerde zichzelf als ‘prinses tegen wil en dank’. En iemand ‘met een grote drang naar vrijheid.’

Ze had een slechte start in het leven. Maria Christina, Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Prinses van Lippe-Biesterfeld, was de vierde dochter van koningin Juliana en Prins Bernhard en kwam op 18 februari 1947 ter wereld in Paleis Soestdijk in Baarn.

Het prinsesje, aanvankelijke roepnaam Marijke, had een ernstige oogafwijking als gevolg van rodehond, die prinses Juliana - die een half jaar later haar moeder Wilhelmina opvolgde - vermoedelijk tijdens haar zwangerschap opliep.

Zo werd ze, ongewild, een zorgenkind, van meet af aan omringd met voortdurende aandacht en zorg. Uit die vroege periode stamt wellicht haar latere aversie tegen de rol die de Oranjeprinsessen - Beatrix, Irene, Margriet - in het openbare leven dienden te vervullen. Ze had een hekel aan die ceremoniële plichtplegingen en typeerde zichzelf ooit als prinses ‘tegen wil en dank.’

Volledig scherm
De 4 prinsessen, Beatrix, Irene, Margriet en Marijke (Christina) in de tuin van paleis Het Loo, zomer 1948. © RVD / Nationaal Archief

Zoet en kinderachtig

Bovendien dreigde ze de prinses te worden die, gezien haar visuele handicap, vooral medelijden behoefde. Van haar familie, van het volk. Ook daar stelde ze zich dikwijls ferm tegen teweer. Ze ontdeed zich in 1963, ze was 16, van de naam Marijke, die ze ‘zoet en kinderachtig’ vond en nam haar tweede naam Christina aan.

Haar ziekte, die optisch sporen zou nalaten, leidde echter ook tot een constitutionele crisis toen moeder Juliana onder andere de gebedsgenezers Greet Hofmans (1894-1968) in de arm nam om de gevolgen van de oogziekte van Marijke te bezweren.

Hofmans bracht geen soelaas, maar bleek een blijvende sterke invloed op Juliana te hebben. Zozeer liet zij zich meeslepen door de alternatieve genezers en handoplegster dat zij al spoedig als een soort Raspoetin in polderland werd beschouwd, die met haar spirituele en occulte en pacifistische standpunten (in een tijd dat de Koude Oorlog op het vriespunt was beland) die nieuwe koningin al te sterk indoctrineerde.

Er dreigde zelfs een echtscheiding tussen Juliana en Bernhard, die niets van de spirituele hartsvriendin van zijn echtgenote moest hebben. Hij informeerde zelfs het Duitse blad Der Spiegel, dat in 1956 een geruchtmakende publicatie wijdde aan de noodsituatie aan het Nederlandse hof. Hofmans werd vervolgens terzijde gesteld.

Engelen

Net als haar zuster Irene, die naar eigen zeggen communiceerde met bomen en dolfijnen, leek ook Christina juist die spirituele, esoterische kant van haar moeder te hebben geërfd, die zich onder meer manifesteerde in een grote belangstelling voor geloof en religie. In de openbaarheid zou ze daar evenwel zelden over spreken.

Wel ervoer ze, liet ze in een interview weten, de aanwezigheid van engelen. Ze voegde er aan toe dat ze bij twijfel over beslissingen haar ‘persoonlijke engel’ raadpleegde. Wat altijd bleef bij de prinses was haar drang naar zelfstandigheid en individuele vrijheid.

Volledig scherm
Prinses Christina in de achtertuin van Paleis Soestdijk, 1970. © RVD

Muziek

Muziek speelde een vooraanstaande rol in haar bestaan, de kunstvorm waarvoor zij zich al vroeg bovenmatig interesseerde. Vanaf haar zesde genoot ze pianoles. Ze studeerde aanvankelijk pedagogiek aan de Universiteit van Groningen, maar volgde daarna haar hart en passie en haalde de graad Bachelor of Music aan het conservatorium van Montreal in Canada. Ze gaf onder meer zangles aan kinderen in New York.

Zelf trad ze, niet onverdienstelijk, ook op als vocaliste, onder meer tijdens familiefeestelijkheden en het huwelijk in 2002 van het huidige koningspaar. Een hoogtepunt noemde ze haar cd My Christmas Album (2000) waarop ze onbekende kerstliederen als Gesu Bambino en Ons ghenaket die avondstaer had verzameld. Ze zou ook bij de uitvaart van haar beide ouders zingen. Bovendien verbond ze haar naam aan het jaarlijkse Prinses Christina Concours voor talentrijke jongeren.

Ze maakte overigens ook cd’s met jazz en musicalliederen en zelfs protestsongs. ‘Mijn voorkeur gaat uit naar songs die diepe emotie weergeven, maar ook naar liedjes met veel humor. Het is goed om onze pijn te voelen, maar ook om hard te lachen en vooral te relativeren.’

Volledig scherm
Portret van Prinses Christina. © RVD

Plagen

Dat typeerde haar ook. Ze was een warme, goedlachse persoonlijkheid. Met Pieter van Vollenhoven, de echtgenote van haar zus Margriet, kon ze het in het bijzonder vinden. Ze plaagde hem publiekelijk in het bijzijn van journalisten tijdens de traditionele wintersport in Lech met zijn skitechniek.

Muziek, vond ze, hoorde bij algemene ontwikkeling en het was belangrijk dat kinderen er reeds op jonge leeftijd mee in aanraking kwamen. ‘Als je zelf niet kunt musiceren, luister er dan in elk geval naar…’ Kinderen die wél zelf konden spelen hadden volgens haar ‘een extra lijntje naar de hemel’.

En: ‘Muziek is broodnodig voor de holistische ontwikkeling van de mens. We zijn niet alleen maar een brok hersenen. We zijn niet volledig als we geen emotie hebben.’

Volledig scherm
Na de huwelijksinzegening verlaten prinses Christina en Jorge Guillermo de Domkerk in Utrecht. © ANP

Huwelijk

In 1975 trouwde Christina in het huwelijk met Jorge Pérez y Guillermo, die ze ontmoette in New York waar de gevluchte Cubaan met sociaal achtergestelde kinderen werkte. Zij kenden elkaar vanaf 1973. Het huwelijk werd voltrekken in de Domkerk in Utrecht en werd een oecumenische verbinding: Jorge Guillermo was, in tegenstelling tot het Nederlandse vorstenhuis, rooms-katholiek en wilde zijn geloof trouw blijven. Christina ging in 1992 zelf over tot de rooms-katholieke kerk.

Er was geen toestemming gevraagd aan de Staten-Generaal, typerend ook de eigenzinnigheid en milde dwarsheid van de prinses. Daarmee werd zij uitgesloten van erfopvolging, ongetwijfeld tot haar grote opluchting.

Paleis

Het paar kreeg drie kinderen: Bernardo Federico Tomás (17 juni 1977), Nicolás Daniel Mauricio (6 juli 1979) en Juliana Edenia Antonia, geboren 8 oktober 1981. Jorge en Christina betrokken villa De Eikenhorst op Landgoed De Horsten in Wassenaar, waar later Willem-Alexander en Maxima gingen wonen.

In 1994 vroeg Christina echtscheiding aan - in 1996 werd dat verzoek geformaliseerd. Christina woonde vanaf dat moment met haar zoons in New York - dochter Juliana verbleef bij haar vader. Ook bezat de prinses boven de Koninklijke Stallen een appartement op het terrein van Paleis Noordeinde in Den Haag. Ze kwam nog geregeld in Nederland.

Brievenbusfirma

Christina genoot geen uitkering van de Staat der Nederlanden en leefde van eigen inkomsten en het familiekapitaal van de Oranjes. Ze bracht het geld onder bij een brievenbusfirma op Guernsey (Verenigd Koninkrijk). Daarmee omzeilde ze de vermogensbelasting - geen ongebruikelijke constructie in zowel monarchistische als zakenkringen, maar wel een moreel bedenkelijke en politiek gevoelige.

Volledig scherm
Prins Bernhard, prinses Christina en kroonprinses Beatrix op het bordes tijdens het defilé. © ANP

Datzelfde gold de verkoop van kunstwerken uit haar eigen collectie uit de erfenis die dateert van de tijd van haar betovergrootouders koning Willem II en diens vrouw Anna Paulowna, beiden fanatieke verzamelaars. Dit jaar werd een aantal kunstwerken te koop aangeboden bij Sotheby’s New York en geveild voor ruim 7 miljoen euro. Officieel was de verkoper anoniem.

Nederlandse musea en kunstkringen, met in hun kielzog de politiek, uitten kritiek op de verkoop van vaderlands erfgoed en vond dat de verkoper de plicht had de stukken eerst aan nationale musea aan te bieden. In 1988 had Christina al ruim honderd historische penningen verkocht, naar eigen zeggen omdat ‘haar slechte gezichtsvermogen’ verhinderde te genieten van dit bezit.

In 2017 werd bij de prinses botkanker geconstateerd. Aan de gevolgen daarvan overleed Christina vanochtend in Den Haag.