Rudi Hemmes.
Volledig scherm
Rudi Hemmes. © Guus Schoonewille

Engelandvaarder: 'Schandelijke kritiek op Wilhelmina'

Koningin Wilhelmina had geen invloed. Snapte niets van het verzet en kon zich gedragen als een scheldend viswijf. Historicus Gerard Aalders veegt in zijn nieuwe boek de vloer aan met de oorlogsvorstin en raakt daarmee verzetshelden recht in het hart.

Quote

Nog steeds leggen Engeland­vaar­ders op de sterfdag van Wilhelmina bloemen op haar graf. Logisch dus dat zo'n boek bij deze mensen helemaal verkeerd valt

Sierk Plantinga

,,Een ongehoorde schande is het.'' Engelandvaarder Rudi Hemmes (94) heeft geen andere woorden voor de keiharde conclusies die Gerard Aalders trekt in zijn nieuwe boek Wilhelmina, mythe, fictie en werkelijkheid. ,,Ze wordt neergezet als een juffrouw die er niets van begreep. Deze meneer weet kennelijk helemaal niet hoe er in die tijd over werd gedacht.''

Tijd om zijn gevoel nader toe te lichten heeft de hoogbejaarde verzetsstrijder niet. Maar vrijwilliger Sierk Plantinga die nauw betrokken is bij het Museum Engelandvaarders in Noordwijk aan Zee en het genootschap van de Engelandvaarders snapt als geen ander waar het gevoel van Hemmes vandaan komt. ,,Wilhelmina is voor de Engelandvaarders een godheid'', zegt hij.

Het was deze vorstin in ballingschap die de nog jonge jongens serieus nam toen ze na een vlucht vol ontberingen veilig Engeland hadden bereikt. Zij dronk met iedere Engelandvaarder thee en wilde weten hoe het in het bezette Nederland eraan toe ging. Het kwartaalblad van de Engelandvaarders heet niet voor niets De Schakel, een verwijzing naar een beroemde uitspraak van Wilhelmina die luidde: 'Gij zijt de schakel tussen hen die thuis bleven en mij.' ,,Nog steeds leggen Engelandvaarders op de sterfdag van Wilhelmina bloemen op haar graf. Logisch dus dat zo'n boek bij deze mensen helemaal verkeerd valt'', zegt Plantinga.

Verkruimelt

Gerard Aalders wil met zijn boek laten zien hoe het beeld verkruimelt van de oorlogsheld, de vrouw van stavast die vanuit ballingschap in Londen de bevrijding van Nederland bespoedigde. Volgens Aalders namen Amerikaanse presidenten haar niet serieus en had ze geen invloed op de bevrijding. Haar reputatie heeft ze te danken aan de ministeriële verantwoordelijkheid, de eenheid van de Kroon en doelgerichte archiefvernietiging.

De weinig vleiende beschrijvingen maken bij Engelandvaarders veel los, maar de reacties bij veel andere Oranjegezinde Nederlanders zijn lauw. Sommigen nemen het niet eens serieus omdat Aalders bekend staat als een overtuigd republikein. ,,Welk boek? Van Gerard Aalders? Oh, dat is zo'n zeurpiet, daar ga ik niet eens op in'', reageert Reinildis van Ditzhuyzen die het geschiedenisboek Het Huis van Oranje schreef.

Korte metten

Koningin Wilhelmina ontvangt in het Britse Maidenhead enkele Engelandvaarders. Van nieuwkomers wilde ze altijd weten hoe het in bezet Nederland was.
Volledig scherm
Koningin Wilhelmina ontvangt in het Britse Maidenhead enkele Engelandvaarders. Van nieuwkomers wilde ze altijd weten hoe het in bezet Nederland was. © Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad

Voorzitter Pieter Verhoeve van de Koninklijke Bond van Oranjeverenigingen raakt ook niet onder de indruk over hoe Aalders korte metten maakt met de mythe die Wilhelmina in de jaren na de oorlog is geworden. ,,Aalders schrijft dat hij met dit boek de echte Wilhelmina laat zien. Dan word ik kritisch, want dat is wel heel pretentieus. Geschiedschrijving is nooit af. Aalders schetst nu misschien nieuwe perspectieven, maar dat verandert niets aan de situatie dat Wilhelmina voor veel mensen heel veel heeft betekend.''

Het stoort Verhoeve, zelf historicus, dat het lekker scoort om spraakmakende historische figuren af te branden. Zo werd Willem van Oranje twee jaar geleden nog afgeschilderd als een terrorist. Het is een trend die ook historicus Coos Huijsen en schrijver van het boek De Oranjemythe is opgevallen. ,,Aantonen dat mythes niet kloppen is in de mode nu, maar het is wel de kunst om het in de tijd te vergelijken. Was het optreden van andere leiders die waren gevlucht zoveel beter? Wat kun je eigenlijk van een staatshoofd in het buitenland verwachten? Draait het dan om beleidszaken of moet ze juist een inspiratiebron zijn? Die laatste rol had ze zeker.''