Vuurwerkschade door vuurwerkbom waardoor 40 ruiten sneuvelden waaronder van het huis van echtpaar Bas en Riet Hartman.
Volledig scherm
Vuurwerkschade door vuurwerkbom waardoor 40 ruiten sneuvelden waaronder van het huis van echtpaar Bas en Riet Hartman. © Raphael Drent

Hoe verder met oud en nieuw? ‘Dit is geen volksfeest meer’

Hoe moet het verder met oud en nieuw? Kunnen we terug naar een feest zonder massaal geweld? ‘Ieder normaal mens ziet dat dit geen volksfeest meer is.’

Brakel.
Volledig scherm
Brakel. © Bart Meesters
Quote

Je kunt met je auto niet eens meer de straat op zonder dat er met vuurwerk naar je wordt gegooid

Hubert Bruls, Burgemeester van Nijmegen

Voor Bas en Riet Hartman begon 2019 met een dreun. En daarna met twintig kapotte ramen, een kapotte voordeur en een beschadigd plafond. ,,We waren het dorp in om vrienden een mooi jaar te wensen’’, vertelt Riet (74), terwijl de glaszetters bezig zijn. ,,En toen die knal. We voelden de grond schudden.’’

Hun dijkhuis in het Gelderse Opijnen raakte tijdens de jaarwisseling zwaar beschadigd door een vuurwerkbom, die om kwart voor één werd afgestoken in de straat. Gelukkig waren ze niet thuis en zat hond Ietsypietsy veilig in de keuken. Maar de schade is enorm – ook verderop in de straat. Oud en nieuw is zo langzamerhand geen feest meer, zegt Riet. ,,Dit was geen vuurwerk, dit was een bom. Zo gaat de lol er wel af.’’

Met oud en nieuw zijn ze wel even klaar in Opijnen. Even verderop, in de Bommelerwaard, gingen al dagen vóór de jaarwisseling auto’s in brand. In het dorpje Brakel, waar de brandweer in één nacht tientallen branden moest blussen, vergeleek de politie de nieuwjaarsviering zelfs met de situatie in de Gazastrook.

Deze geluiden hoor je in het hele land – van mensen op straat, maar ook van gezagsdragers, zoals de nationale politiebaas Erik Akerboom, die de nieuwjaarsviering een ‘traditie van geweld’ noemt. ,,Een feest waarbij zo veel doden en gewonden vallen, waarbij zo veel schade is en politie wordt bekogeld: dat is een mislukking.’’

Veel burgemeesters zijn het met Akerboom eens. ,,Ik zou die nacht het liefst overslaan’’, zegt Hubert Bruls, burgemeester van Nijmegen. ,,Ik vind het vreselijk. Je kunt na middernacht niet eens meer met je auto de straat op zonder dat er met vuurwerk naar je wordt gegooid. En sommige mensen vinden dat nog normaal ook. Nou, ik niet.’’

Mentaliteitsverandering

Schade na dode door vuurwerk in Enschede.
Volledig scherm
Schade na dode door vuurwerk in Enschede. © Arjan te Bogt

Het is tijd voor een mentaliteitsverandering, zegt Bruls. ,,Deze traditie is compleet uit de hand gelopen. Er is iets goed mis, en steeds meer mensen beseffen dat. Het zal gaan zoals met roken: steeds meer verzet, en uiteindelijk maatregelen vanuit Den Haag.’’

Het kabinet moet zo snel mogelijk werk maken van een landelijk vuurwerkverbod, vinden veel burgemeesters. ,,Hoe eerder we dat invoeren, hoe sneller oud en nieuw weer een normaal feest wordt’’, zegt Jan Boelhouwer, burgemeester van Gilze en Rijen. ,,Maar ja, dan moeten ze daar in Den Haag wel de ballen voor hebben. En niet zo bang zijn voor de kiezer.’’

Ellende

Quote

De overlast wordt veroor­zaakt door illegaal vuurwerk, en door malloten die zich apelazarus en doorgesno­ven tegen de politie keren

VVD-Kamerlid Erik Ziengs

Even leek het er vorig jaar al van te komen: minister Grapperhaus (Justitie) en staatssecretaris Van Veldhoven (Milieu) deden achter de schermen een voorstel om al het knalvuurwerk te verbieden. Maar het plan van de twee bewindslieden van CDA en D66 stuitte op fel verzet binnen de VVD-fractie. Het plan ging van de baan: er kwam alleen een verplichting om bij vuurpijlen ook afschietbuizen en vuurwerkbrillen te verkopen.

,,Ik geloof gewoon niet dat legaal vuurwerk iets met al die ellende te maken heeft’’, zegt VVD-Kamerlid Erik Ziengs, die zich intern fel tegen het plan van Grapperhaus verzette. ,,De overlast wordt veroorzaakt door illegaal vuurwerk, en door malloten die zich apelazarus en doorgesnoven tegen de politie keren. Laten we die problemen keihard aanpakken. Maar laten we het niet verwarren met legaal vuurwerk, waar miljoenen normale mensen plezier aan beleven. Dat heeft niets met elkaar te maken.’’

Lef tonen

Quote

De vuurwerkge­lo­vi­gen verliezen terrein

Burgemeester Hubert Bruls van Nijmegen
Mevrouw K. Turfboer is bezig haar stoep schoon te vegen van vuurwerk in de Haagschewijk Duindorp.
Volledig scherm
Mevrouw K. Turfboer is bezig haar stoep schoon te vegen van vuurwerk in de Haagschewijk Duindorp. © ANP

Het kabinet besloot vorig jaar dat burgemeesters wel meer mogelijkheden krijgen: vanaf de volgende jaarwisseling kunnen zij lokaal hun hele gemeente vuurwerkvrij maken. Ziengs: ,,En dat mogen ze nu al met complete wijken doen.’’ ,,Ja, ze willen dat het allemaal weer wordt geregeld vanuit Den Haag, maar lokaal kunnen burgemeesters al heel veel. Het is gewoon een kwestie van handhaven. Ze moeten wat meer lef tonen.’’

Burgemeester Boelhouwer van Gilze en Rijen ontploft zowat om die uitspraak. ,,Wij burgemeesters steken al jaren onze nek uit – in deze discussie, in de aanpak van drugscriminelen, noem maar op. Hoe durf je dan zoiets te zeggen? Toon zelf eens ballen, zou ik zeggen, en verbied vuurwerk. Maar dat durft de VVD niet, want die zijn bang voor het verwijt dat ze een volksfeest verpesten. Terwijl ieder normaal mens ziet dat het allang geen volksfeest meer is.’’

Het kabinet zal komend voorjaar, als de letselcijfers van de jaarwisseling bekend zijn, evalueren of de huidige maatregelen werken. De Nijmeegse burgemeester Bruls verwacht dat een vuurwerkverbod er binnen een paar jaar komt. ,,En als er volgend jaar een paar heel zware incidenten zijn, zou het weleens nog sneller kunnen gaan. De vuurwerkgelovigen verliezen terrein.’’

In een huis in Eindhoven vond een explosie plaats, veroorzaakt door vuurwerk. Bekijk hier de beelden: