Volledig scherm
Uit een lesmethode Nederlands. © Uitgeverij Malmberg

‘Minder vrouwen en rolbevestigende beelden in schoolboeken’

In schoolboeken staan veel minder vrouwen dan mannen en relatief weinig personages met een niet-westerse achtergrond. En áls ze in de boeken staan, dan is er vaak sprake van stereotypering. Dat concludeert Judi Mesman, hoogleraar maatschappelijke vraagstukken jeugd bij de Universiteit Leiden.

Ze onderzocht alle in Nederlandse brugklassen gebruikte schoolboeken voor Nederlands en wiskunde, 33 boeken in totaal met bijna 13.000 personages. En hoewel er geen overduidelijke stereotypen in zaten, zijn vrouwen systematisch ondervertegenwoordigd in deze boeken, ontdekte Mesman. Ook waren personages met een beroep veel vaker man dan vrouw, en hadden de vrouwen met een beroep minder verschillende beroepen dan de mannen. Vrouwen waren iets oververtegenwoordigd onder personages in de ouderrol en personages met een huishoudelijke taak. Mannen waren juist enigszins oververtegenwoordigd onder personages die wetenschapper of topsporter waren, of een technische activiteit deden. 

Maakt dat iets uit? Ja, zegt Mesman: ,,Als je het idee hebt dat je schoolboek over jou gaat, dan motiveert dat je. Het geeft je het idee dat jij het ook kunt.’’ Zo blijkt uit eerder onderzoek, zegt de hoogleraar, dat meisjes teksten over scheikunde beter begrijpen wanneer er plaatjes van vrouwelijke wetenschappers bij staan, dan wanneer er plaatjes van mannelijke wetenschappers bij staan. En als meisjes voor een rekentoets een kleurplaat van een meisje met een pop inkleurden, maakten zij de rekentoets slechter dan na een neutrale taak.

Volledig scherm
Uit een lesmethode Nederlands. © Uitgeverij ThiemeMeulenhoff

Niet-westers

Bij het kijken naar etniciteit vergeleek Mesman de aantallen in de boeken met de verhoudingen in de Nederlandse samenleving. Volgens het CBS is in Nederland 13,4 procent van de bevolking van niet-westerse afkomst. Mesman vond dat de teksten van de schoolboeken hier ver bij achterbleven: zelfs met een heel ruime definitie van ‘niet-westerse namen’ was slechts 9 procent van de personages niet-westers. Opvallend genoeg lag dit in de afbeeldingen in de boeken veel hoger, op 16 procent. ,,Het lijkt er dus op of de makers van illustraties voor de boeken bewuster bezig zijn met het weergeven van verschillende etnische achtergronden”, zegt Mesman. ,,Wellicht doordat een beeld nu eenmaal meer opvalt dan een naam in een tekst.”

,,We zagen vooral impliciete en subtiele ondervertegenwoordiging en stereotypering, overduidelijke stereotypen waren zeldzaam. Maar kinderen zijn heel gevoelig voor juist subtiele, verstopte boodschappen”, weet Mesman. De uitgevers, die allen meewerkten aan het onderzoek, gaan de resultaten bespreken met hun auteurs, om in de toekomst onbewuste stereotypering te vermijden. 

  1. Het nieuwe kalifaat in Noordwest-Afrika en Angela de Jong in de Ochtend Show to go

    Het nieuwe kalifaat in Noord­west-Afri­ka en Angela de Jong in de Ochtend Show to go

    Verslaggever Bob van Huet is morgen te gast in de Ochtend Show to go om te praten over de groeiende Islamitische Staat in Noordwest-Afrika. Ook tv-columnist Angela de Jong is te gast om onder meer te praten over de programma’s Dancing on Ice en Kopspijkers. Daarvoor spreken we ook met cabaretier en presentator Jack Spijkerman. De show wordt gepresenteerd door Yora Rienstra en is vanaf 07.30 uur live te zien in onze app en op de site.