Reizigers kunnen straks met een QR-code aantonen dat ze zijn ingeënt tegen het coronavirus, negatief hebben getest of al een besmetting achter de rug hebben en daardoor zijn beschermd. Het akkoord komt geen moment te laat, het parlement heeft nog net genoeg tijd om het digitale ‘Covid-19-certificaat’ goed te keuren voor gebruik in de zomervakantie.

Een belangrijk onderhandelingspunt was of de benodigde coronatest voor het ‘paspoort’ gratis zou zijn. Dat zal zeker niet overal het geval zijn, maar de eerste 100 miljoen om de kosten te drukken zijn wel binnen, blijkt uit het akkoord tussen de drie EU-instellingen.

Vooral het Parlement vocht hard voor dat geld omdat het geen discriminatie wilde tussen volwassenen, veelal al gevaccineerd, en jongeren die dan voor hetzelfde recht – vrij reizen – diep in de beurs zouden moeten tasten voor een test. Ook de Europese Commissie was voor gratis testen, maar wilde er niet de beurs voor trekken. Ze doet dat nu onder druk van het Parlement alsnog. De meeste lidstaten wilden vanuit Brussel geen gratis test krijgen opgelegd waarvan zij dan de kosten zouden moeten dragen. Het Parlement blijft vechten voor nog meer geld en zinspeelt al op nog eens 100 miljoen. Dat jongeren moeten betalen en volwassenen niet ‘blijft oneerlijk’, aldus Tineke Strik (GroenLinks). En dan is ook nog de vraag hoeveel er voor jongeren beschikbaar is: volgens de tekst van het akkoord gaat dit geld vooral naar wie regelmatig de grens oversteekt voor werk, studie, om medische redenen of voor familiebezoek.  

De witte rook in Brussel maakt het wel een stuk aannemelijker dat de 27 lidstaten er nu inderdaad in slagen om de pas op 21 juni beschikbaar te hebben, ook al moet er technisch en organisatorisch nog veel worden uitgewerkt. Dat gebeurt de komende weken. Dat signaleert ook D66, dat spreekt van ‘een minimaal akkoord’, in die zin dat het eigenlijk alleen over het certificaat zelf gaat. D66-leider in Europa Sophie in ’t Veld noemt de houding van de nationale regeringen ‘teleurstellend’. ,,Iedere poging om regels gelijk te trekken of om de dure reistesten betaalbaar te maken stuitte op weigering.” Dat vindt ze een gemiste kans, want: ,,Als mensen niet weten waar ze aan toe zijn, dan blijven ze liever thuis.”  

Ook Jeroen Lenaers (CDA) hekelt de houding van de lidstaten. ,,Op een gegeven moment in de onderhandelingen had ik de indruk dat de lidstaten meer gaven om hun bevoegdheden dan om de rechten van hun burgers. Gelukkig hebben we nu een goed compromis gevonden.” Volgens hem is wel afgesproken dat lidstaten afzien van aanvullende test- of quarantaine-eisen, tenzij volksgezondheidsbelangen die echt noodzakelijk maken. Ook EP-onderhandelaar Juan Fernando López Aguilar onderstreept dat: er moeten wel heel dringende redenen zijn om toch nog aanvullende nationale eisen op te leggen.      

De pas - eigenlijk een QR-code, digitaal of op papier - is straks beschikbaar voor wie één of meer prikken heeft gehad, recent is getest of immuniteit heeft opgebouwd door corona te hebben gehad. Het certificaat moet een zo groot mogelijk deel van de zomer in heel Europa het reizen vergemakkelijken, omdat diensten in het buitenland nu snel kunnen aflezen of een binnenkomende toerist gezondheidsrisico’s oplevert of ‘veilig’ is. Europa maakt zich sterk dat het een pas kan maken die niet eenvoudig te vervalsen is en de voorgeschreven bescherming van persoonsgegevens respecteert. De pas komt er voor Europese begrippen in een recordtijd: in maart het eerste Commissievoorstel, tweede helft juni de pas op tafel.  

Nog eens López Aguilar: ,,Hoewel het akkoord vandaag niet volledig aan onze eisen beantwoordt, is het zeker een belangrijke verbetering voor miljoenen Europeanen. De covid-pas geeft ons weer vrijheid van verkeer binnen Europa. Dit akkoord is de eerste stap terug naar een Europa zonder binnengrenzen.”