Volledig scherm
Basisschool kinderen fietsen nog massaal zonder fietshelm. Ook bij de Octopus in Zwolle Zuid. © Pedro Sluiter Foto

Kan een fietshelmplicht Zwolse schoolkinderen beschermen?

De helft van de basisscholen in Zwolle vindt de verkeerssituatie om het gebouw niet veilig. Ook horen we van veel ouders dat ze zich zorgen maken om de verkeersveiligheid. Toch is in Zwolle geen enkel kind te zien dat met een helm op naar school fietst. In landen zoals Frankrijk, Spanje en Oostenrijk gebeurt dit wel. Hoe kan dit? En waarom strijden de bekende organisaties voor veilig verkeer tegen een helmplicht voor kinderen?

Organisaties zoals Veilig Verkeer Nederland en de Fietsersbond die strijden voor veiliger verkeer zijn opvallend genoeg tegen het wettelijk verplichten van de fietshelm. Erg vreemd, vindt kinderneuroloog Zwany Metting van het UMCG. Want volgens haar en haar collega’s zal het zeker helpen om het jaarlijks aantal kinderslachtoffers te verminderen.

,,Er is genoeg literatuur te vinden dat bewijst dat de fietshelm ernstig hoofdletsel voorkomt bij jonge kinderen.” Volgens Metting zijn er twee opties. Of de fietshelm moet wettelijk verplicht worden voor basisschoolkinderen, of er moet massaal promotie gemaakt worden om het gebruik hiervan te stimuleren. ,,Alleen bewijzen recente campagnes wel dat dit weinig tot geen invloed zal hebben.”

Gratis helmen

Volledig scherm
Gebruik fietshelm © Eigen foto

De kinderneuroloog verwijst hier naar een campagne (.pdf) waarin gekeken werd naar de invloed en het gebruik van de fietshelm. Tijdens deze campagne zijn er gratis helmen uitgedeeld en is er veel promotie gemaakt voor de fietshelm. De resultaten lieten zien dat het helmgebruik vervijfvoudigde tijdens de campagne. Aan het einde van de campagne waren de aantallen echter weer fors gedaald.

Voorkomen

Instanties zoals De Fietsersbond en Veilig Verkeer Nederland zijn dus tegen de wettelijke verplichting van de fietshelm. De belangrijkste reden die ze daarvoor aanvoeren is dat je het probleem niet moet willen verminderen, maar moet voorkomen. En dat begint bij de aard van het beestje, aldus Jaap Kamminga van de Fietsersbond.

Quote

Er is genoeg literatuur te vinden dat bewijst dat de fietshelm ernstig hoofdletsel voorkomt bij jonge kinderen.

Zwany Metting

,,Een helm beschermt bij ongevallen. En een veilige omgeving vóórkomt ongevallen. Je moet dus beginnen bij een veilige fietsomgeving. Dit kan je aanpakken door de aanleg van meer en betere fietspaden en het goed reguleren van verkeer op de fietspaden.”

Hectischer

Rob Stomphorst van Veilig Verkeer Nederland deelt deze mening van de Fietsersbond. Beide organisaties denken daarnaast dat de verplichting van de fietshelm onder jongeren er voor gaat zorgen dat veel ouders het gevoel krijgen dat het helemaal niet veilig is op straat. Hierdoor worden de kinderen dan met de auto naar school gebracht, waardoor de al vaak hectische situaties bij basisscholen alleen maar hectischer worden.

Quote

Het zwaartepunt van onze aandacht dient te blijven op een veilige infrastructuur en het goed leren fietsen

Rob Stomphorst

,,Het zwaartepunt van onze aandacht dient te blijven op een veilige infrastructuur en het goed leren fietsen”, vat Stomphorst samen. ,,Ook is het volgens meerdere onderzoeken bewezen dat het verplichten van de fietshelm er voor gaat zorgen dat mensen minder gaan fietsen.”

Raar ding

Veel mensen vinden een fietshelm maar een raar ding, stelt Kamminga. ,,Vooral omdat niemand er mee opgegroeid is. Vroeger hadden we zelf ook geen fietshelm, dus waarom moet het nu wel? De fietshelm geeft een verkeerd signaal af. Als je iemand met een fietshelm op ziet fietsen denk je al snel dat het om een onveilige situatie gaat. Ook denken wij dat het verplichten van de fietshelm ervoor gaat zorgen dat mensen massaal de fiets laten staan, en dat moeten we toch niet willen?”

Geen respons

Volledig scherm
Fietsfrequentie © Eigen foto

In Zwolle lijkt de discussie niet zo leven; bij het benaderen van verschillende scholen kwam minimaal tot geen respons over het onderwerp. Bij een korte rondvraag op het schoolplein van CBS Het Stroomdal reageren de ouders vreemd op de vraag of de fietshelm verplicht moet worden voor kinderen. Meest gehoorde argumenten: we hebben zelf nooit met een fietshelm hebben gefietst, en onze kinderen fietsen alleen in een veilige omgeving.

Ook de wethouder van verkeer in Zwolle, Michiel van Willigen, denkt er zo over. ,,Als het gebeurt, moet het sowieso landelijk geregeld worden. Het zou jammer zijn als mensen door zo'n plicht met de auto gaan in plaats van de fiets. Het is een groot gevaar dat dat gebeurt, blijkt uit onderzoek. Mensen zeggen: 'je suggereert dat het onveilig is' of 'ik zet een helm niet op en ga met de auto'.”

Hoofd op stoep

Volgens neuroloog Metting zien de mensen een belangrijk aspect over het hoofd. Namelijk: de meeste ongevallen onder fietsende kinderen zijn eenzijdige ongevallen.

,,Dit is een ongeval waarbij het kind bijvoorbeeld omvalt en met het hoofd op de stoep valt. Er zijn geen verdere verkeersgebruikers betrokken bij dit ongeval. Ook laat Canadees onderzoek uit 2001 zien dat het fietsgebruik echt niet afneemt als de fietshelm gedragen wordt.”

Quote

De conclusie was dat iedereen maar gewoon een blonde pruik moest gaan kopen, omdat tijdens dat ritje de automobilisten de meeste afstand van de fietser hielden.

verkeerspsycholoog Ian Walker

Volgens onderzoek uit 2011 dat uitgevoerd is door SWOV en VeiligheidNL verkleint een helm met ongeveer 40% de kans op hoofdletsel. Per jaar komen er circa 4000 kinderen op de spoedeisende hulp omdat ze een fietsongeval hebben gehad. 34% hiervan heeft hoofdletsel. En dat percentage stijgt naar ruim 60% onder de 0- tot 4-jarigen.

Blonde pruik

Veel onderzoeken die gedaan zijn naar het effect van de fietshelm spreken elkaar tegen.

Of er wordt over bepaald onderzoeken lacherig gedaan door andere onderzoekers. Een voorbeeld is een onderzoek uit 2009 waarin verkeerspsycholoog Ian Walker van de Universiteit van Bath in Engeland met helm ging fietsen, zonder helm en een keer met een blonde pruik. De conclusie was dat iedereen maar gewoon een blonde pruik moest gaan kopen, omdat tijdens dat ritje de automobilisten de meeste afstand van de fietser hielden.

Onderzoeksmethode

Volgens de Fietsersbond wordt er nu vooral gekeken of de onderzoeken betrouwbaar zijn. Voorstanders zeggen dat de onderzoeken van de tegenstanders onbetrouwbaar zijn en andersom. Het is wachten op het juiste onderzoek, vertelt Kamminga: ,,Veel onderzoeken worden door kenners op het gebied onderuitgehaald omdat de onderzoeksmethode niet klopt of omdat er te veel variabelen in de onderzoeken zijn. Het is een verschrikkelijk moeilijk onderwerp en de discussie laait elke paar jaar wel weer op. Wij blijven in ieder geval tegenstander voor het wettelijk verplichten van de fietshelm. We laten de keuze bij het individu, maar zien liever geen aanmoediging".

Wist u dat?

In ongeveer 12 landen van de Europese Unie is de fietshelm al verplicht voor jongeren. Al verschilt de leeftijd wel per land. In Frankrijk moeten kinderen onder de 14 jaar een helm dragen. In Spanje en Oostenrijk is dat iedereen onder de 15

In samenwerking met indebuurt Zwolle