Volledig scherm
Politie, leger en tal van vrijwilligers zoeken in Den Dolder naar de sporen van de vermiste Anne Faber uit Utrecht. © Caspar Huurdeman

Advocaat Michael P.: Hij wilde absoluut geen tbs

Michael P., verdacht van betrokkenheid bij de verdwijning van Anne Faber, pleegde in 2010 een reeks gruwelijke delicten. En daar had hij nu nog voor vastgezeten als het Openbaar Ministerie (OM) en de rechtbank niet van gedachten waren veranderd.

Quote

Daarom weigerde hij ieder onderzoek. Dat was voor hem erg belangrijk

Advocaat David Moszkowicz

Hij verkrachtte in 2010 twee minderjarige meisjes meerdere keren. Ontmaagdde hen, onder bedreiging van een wapen. Stal hun ID-bewijs, dreigde hen ‘koud te maken’ als ze zouden praten. Zei na afloop tegen een vriend dat hij ‘trots en blij’ was, omdat zijn grote droom was uitgekomen. In de maanden erna pleegde hij ook nog eens vijf gewelddadige berovingen. Later dat jaar werd hij opgepakt.

Hoe kan het dan dat Michael P. op 29 september 2017, amper zeven jaar na zijn arrestatie, alweer buiten liep? Waarom zat hij niet in een tbs-kliniek, waar hij behandeld kon worden door deskundigen, tot die hem klaar vonden voor een terugkeer in de samenleving? En waarom kreeg hij een veel lagere straf dan het OM in eerste instantie wilde?

Probleem één: Michael P. zweeg. Uit het vonnis van destijds blijkt dat hij op geen enkele manier meewerkte aan onderzoek naar zijn persoonlijkheid, onder meer in het Pieter Baan Centrum. En zonder zo’n onderzoek wordt het voor een rechter moeilijk om tbs op te leggen. P. wist dat maar al te goed, zegt zijn latere advocaat David Moszkowicz. ,,Hij wilde absoluut geen tbs. Daarom weigerde hij ieder onderzoek. Dat was voor hem erg belangrijk.’’

Onvrede

Toch had P. ook zonder medewerking een tbs-maatregel kunnen krijgen. Rechters doen dat de laatste jaren steeds vaker, uit onvrede over het groeiende aantal zwijgende verdachten. Maar dan hebben ze wel overtuigende aanwijzingen nodig dat iemand een stoornis heeft. ,,Gedragskundigen kunnen daar ook iets over zeggen op basis van observaties, getuigenverklaringen of iemands verleden’’, zegt Robbert-Jan Verkes, hoogleraar forensische psychiatrie. ,,En met zo’n rapport in handen kan het OM dan toch tbs eisen.’’

Maar dat deed het OM in de zaak tegen Michael P. niet. Op basis van zijn verleden konden deskundigen weinig zeggen: P. had een nagenoeg blanco strafblad. En daarom koos het OM niet voor een eis met tbs, maar voor een relatief hoge celstraf: vijftien jaar. De rechtbank ging daar in mee. Keihard haalden de rechters uit naar P., die ‘door zijn bruut en mensonterend handelen een grove inbreuk heeft gemaakt’ op het leven van twee pubermeiden. Hij kreeg zestien jaar cel opgelegd.

David Moszkowicz

Volledig scherm
David Moszkowicz in 2007 © ANP

Als het daar bij was gebleven, had P. nu nog vastgezeten. Maar hij ging in beroep, en wisselde zijn onbekende advocaat in voor de veel bekendere David Moszkowicz. ,,Hij vond de straf te hoog en wilde hoger beroep’’, zegt Moszkowicz, inmiddels oud-advocaat. En met succes. Want in de beroepszaak besloot het OM plotseling tot een veel lagere strafeis: negen jaar cel. En ook het Hof vond de eerder opgelegde straf veel te hoog. P. kreeg uiteindelijk elf jaar cel, waarvan hij twee derde verplicht moest uitzitten.

Waarom plotseling die veel lagere straf? 
Het OM kwam in hoger beroep tot een andere conclusie dan in eerste aanleg. ,,Hoe ernstig de feiten in deze zaak ook waren,'' zegt Frans Zonneveld van het OM, ,,er zijn gevallen van moord en doodslag waarvoor lager is geëist dan de vijftien jaar die bij de rechtbank is gevraagd. Dat bracht het OM er toe in hoger beroep negen jaar cel te eisen.''

Niet in verhouding

En het Hof dacht er grotendeels hetzelfde over, blijkt uit het arrest. ,,Gelet op de straffen die doorgaans voor soortgelijke feiten plegen te worden opgelegd’’, staat daarin te lezen, ,,is het Hof van oordeel dat die straf niet in verhouding staat tot de aard en ernst van deze feiten.’’ 

En zo kon het gebeuren dat P. begin 2017 naar een psychiatrische instelling werd overgebracht, ter voorbereiding op zijn vrijlating. Saillant detail: de voorzitter van het gerechtshof, die tot de veel lagere straf besloot, is nu lid van de hoogste leiding van het OM.