Volledig scherm
De bouw van een leemoven. Links het vuur waarin de klappersteen wordt geroost. © KNNV Epe-Heerde

Wetenschappers duiken op Veluwse ijzerwinning

Het ijzerwinningsproject Epe van de geologiewerkgroep KNNV Epe-Heerde heeft de interesse gewekt van nationale wetenschappers. Drie medewerkers van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed gaan meekijken.

De specialisten willen gegevens verzamelen die als referentie kunnen dienen bij toekomstig archeologisch onderzoek. Bekend is dat in de Vroege Middeleeuwen op de Veluwe een grootschalige ijzerproductie plaatsvond. Daarbij werd gebruik gemaakt van klappersteen, die in de flank van stuwwallen werd gevonden. 

Door de sporen te onderzoeken die de ijzerwinners van nu in de bodem achterlaten, kunnen archeologen sporen van vroegere ijzerwinning herkennen.

Inzicht

De workshopdeelnemers in Epe wegen en meten bovendien al het materiaal dat zij gebruiken en alle (afval)producten die bij het proces vrijkomen. Dat kan archeologen inzicht geven in de hoeveelheden klappersteen en hout(skool) die destijds werden verbruikt.

Overigens was het door de droogte nog lang de vraag of de ijzerwinningsworkshop komend weekeinde aan de slag zou kunnen gaan. Het experiment om ijzer te winnen uit lokaal gevonden klappersteen leek ‘in het water te vallen’ doordat de leem te droog en steenhard was en omdat er niet gestookt mocht worden. Met elk regenbuitje spoelde de angst echter weg en bleek het ijzerwinningsproject door te kunnen gaan.

Leemoven

Komende vrijdagavond verzamelen de deelnemers aan de workshop een portie vochtige leem, waarmee ze zaterdag de basis gaan leggen voor hun leemoven. De geologiewerkgroep van KNNV wordt bijgestaan door workshopdeelnemers vanuit het hele land. Samen bouwen zij, onder leiding van de Apeldoornse archeoloog Janneke Zuyderwyk, twee zaterdagen aan een één meter hoge, kegelvormige leemoven, geven zij de klappersteen een voorbewerking en bouwen ze een smeedhaard om daarna onzuiver ijzer (wolf) uit te smeden tot ijzer.

Op de derde zaterdag wordt de oven gestookt. Bij een temperatuur van zo’n 1100 graden Celsius vormt de klappersteen om in slak (afvalstoffen) en wolf (nog onzuiver ijzer), een proces dat een hele dag kan duren.

Werkterrein

Het werk van de ijzerwinners is zaterdag van 11.00 tot 17.00 uur te volgen op het terrein bij museum Hagedoorns Plaatse. Daar wordt die dag het Beleef de Culturen-festival gehouden met onder meer proeverijen. Op hun werkterrein zetten de organisatoren van de ijzerworkshop middeleeuwse proeverijen in de kraam. 

Het experiment van de geologiewerkgroep KNNV Epe-Heerde maakt deel uit van het programma ‘Wolven en slakken op de Veluwe’, een gezamenlijk project van Eper en Apeldoornse organisaties rondom de vroegmiddeleeuwse ijzerproductie. Hoogtepunt in beide plaatsen worden de Nationale Archeologiedagen van 12 tot en met 14 oktober, met tal van activiteiten.

Veluwe