Exclusief

Het beste van De Stentor

In PREMIUM vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van De Stentor lezen? Neem dan een abonnement.

Bles de zieke es

videoIn juli en augustus is het voor boswachter Harco Bergman van het Kuinderbos een dagelijks ritueel: eerst ritst hij als een poldercowboy zijn leren broekstukken dicht, hangt de teller om zijn nek, net als de spuitbussen met blauwe en oranje verf en pakt vervolgens zijn stok om de alom aanwezige bramenstruiken weg te slaan. Daarna is hij klaar voor een ronde ‘essen blessen’.

Elk exemplaar dat op sterven na dood is door de inmiddels beruchte essentaksterfte krijgt een oranje bles. De bomen die bij de kapwerkzaamheden beslist niet beschadigd raken voorziet Bergman van een blauwe streep. Maar voordat hij kan blessen moet hij zich veelal letterlijk een weg slaan door de bramenstruiken. 

200 bomen per dag

Vier jaar geleden is deze plek in het bos al eens ‘gedund’, waarna er veel meer daglicht bij de grond kwam. Het gevolg: bramenstruiken tieren welig. ,,Ik bles gemiddeld 200 tot 250 bomen op een dag, maar dan heb ik het ook wel gehad”, zegt de boswachter, die al het bleswerk zelf doet. ,,Het is fysiek pittig, maar ik vind dat ik als beheerder met eigen ogen moet zien hoe mijn bos ervoor staat. “

Deze zomer neemt hij opnieuw duizenden bomen onder de loep. Een hectare of veertig, vijftig in twee maanden tijd. Boom voor boom. Essen die nu ogen alsof het december is in plaats van vol in bloei te staan, zijn al jarenlang ziek en rijp voor kap. Daarom zijn de zomermaanden het geschikte seizoen om te inventariseren.

Populaire boom

Quote

Tegen de wind kun je je niet wapenen

Harco Bergman

Het Kuinderbos, dat een paar jaar na de inpoldering van de Noordoostpolder is aangelegd, beslaat in totaal een slordige 1200 hectare. Meer dan eenvijfde deel (270 hectare) daarvan staat vol met essen. Het was een populaire en bruikbare soort. 

Van het hout werden bijvoorbeeld bezemstelen gemaakt en het kwam van pas in de Limburgse mijnen. Sinds de verspreiding van de essentaksterfte, nu een jaar of zes geleden, zijn delen van dit bos dus uiterst kwetsbaar. Bergman zag het destijds voor zijn ogen gebeuren. Nog steeds. Deze oer-Hollandse tot voor kort zeer bestendige boom wordt aangetast en door de jaren heen uitgeput door een piepkleine maar schadelijke schimmel die is overgekomen uit Azië. Er is geen preventiemiddel of medicijn. De schimmel verspreidt zich via de wind en ,,tsja”, weet Bergman, ,,tegen de wind kun je je niet wapenen.”

50.000 zieke essen

Waar in Nederland jarenlang ‘niets doen’ het devies was, zijn in het Kuinderbos de afgelopen vijf jaar al 50.000 zieke essen gekapt. Kwestie van het nuttige met het onaangename verenigen. Jaarlijks worden in dit bos sowieso 10.000 bomen gekapt voor de houtoogst. ,,Liever zou ik gezonde bomen blessen, natuurlijk, maar door zieke exemplaren te kappen, leveren ze in elk geval nog wat op.”

Quote

We weten niet waardoor de ene es wel en de andere niet ziek wordt of afsterft

Harco Bergman

Bergman heeft aan een oogopslag genoeg. Terwijl hij de ene zieke es na de andere een oranje streep geeft, kijkt hij al naar de volgende boom. Een enkeling krijgt een oranje 6. Deze moet op een hoogte van 6 meter gekapt, zodat bijvoorbeeld de specht of de vleermuis nog baat heeft bij de staak die dan overblijft.

Geknakt

Door het bos heen liggen tal van (recent) omgewaaide essen. Knapen die tientallen meters hoog waren, zijn geknakt als luciferhoutjes. Soms krijgt een aangetaste es het voordeel van de twijfel. Een kans om zich te herstellen. Zolang hij niet in de buurt van een (recreatie-)pad staat - en dus geen veiligheidsrisico vormt - en er niet al te veel andere jonge bomen in de buurt staan wil Bergman de spuitbus nog weleens op zak houden. ,,We weten niet waardoor de ene es wel en de andere niet ziek wordt of afsterft. Daarom koesteren we juist de goede exemplaren. Dat zijn oerbomen voor ons.”

Bergman houdt het na dik anderhalf uur blessen voor gezien. Toen hij deze middag begon stond de teller op 288. Hij eindigt op 398, dus heeft hij 110 blessen gezet. Een stuk minder dan de 200 tot 250 van een gemiddelde ronde, ,,maar, wijst hij op de aanwezigheid van uw verslaggeefster, ,,normaal ga ik natuurlijk veel sneller.”  

Volledig scherm
Boswachter Harco Bergman is voor het vijfde jaar zo'n tienduizend zieke bomen aan het blessen, dat wil zeggen met een spuitbus een kleurtje gegeven ten teken dat de zaag in die bomen kan. Het zijn de bomen die het ernstigst zijn aangetast door de essentaksterfte. © Freddy Schinkel

Flevoland