Honderdjarige stuw De Haandrik bijna klaar voor nog een eeuw

videoEen knap staaltje vakmanschap en een waterbouwkundig monument. Uitvoerder Ernst Slot, beheerder Gerrit van Munster en projectleider Henk Brink zijn stiekem verliefd op wat ze noemen een ‘oude dame': de in 1919 geopende stuw in de Vecht bij De Haandrik. Voor het eerst in een eeuw ligt de waterkering in de rivier tussen Gramsbergen en Coevorden/Duitse grens droog. Herstelwerkzaamheden moeten de stuw (overigens een mannelijk zelfstandig naamwoord) weer klaarstomen voor de volgende decennia.

Afgelopen zomer zijn door de langdurig lage waterstand en het grote verschil in druk aan weerszijden van de stuw wellen ontstaan, waardoor veel zand onder de stuw wegspoelde. ,,Op een gegeven moment stond ik bij de stuw en hoorde ik ondergronds een apart geluid, alsof een bult zand in het water viel’’, vertelt beheerder Gerrit van Munster. ,,Nou, als je zoiets hoort gebeurt er wel wat hoor.’’ De in juni geplaatste sensoren die in het kader van het project Fieldlab Camino bewegingen in het stuwcomplex registreren bevestigden Van Munsters waarneming, vult projectleider Brink aan. ,,Op die plek zijn we vandaag ook al de hele dag grout aan het injecteren. Dat is een mengsel met cement dat de holle ruimtes onder de stuw waar zand is weggespoeld opvult en verstevigt’’, legt uitvoerder Slot uit. 

Lees verder onder foto.

Volledig scherm
Stuw de Haandrik ondergaat een grote herstelbeurt. Van links naar rechts stuwbeheerder/bediende Gerrit van Munster, uitvoerder Ernst Slot en projectleider Henk Brink. © Alex Mulder

Noodmaatregelen

Eerst volgden noodmaatregelen om de stuw te steunen. Medewerkers van waterschap Vechtstromen plaatsten in juli in samenwerking met aannemer Bouwhuis uit Beerzerveld zandzakken (‘big bags’) achter de stuwkleppen. Hierdoor steeg het waterpeil aan de laagwaterzijde om tegendruk te geven tegen het hogere water aan de bovenstroomse zijde van de stuw (stroomopwaarts). 

Drooglegging

Sinds medio november worden definitieve herstelmaatregelen uitgevoerd, waarvoor het gehele complex voor het eerst in bijna honderd jaar is drooggelegd. Bovenstrooms (aan de kant van Duitsland waar de Vecht ons land binnenstroomt) wordt een nieuwe 30 cm dikke betonnen ‘ontvangstvloer’ voor de stuw gestort, in combinatie met een 9 meter diep betonnen kwelscherm. Dat voorkomt dat er door het verschil in waterdruk nog weer eens wellen ontstaan die zand onder de stuw kunnen wegspoelen ('piping'). 

Versteviging

De op houten palen gemetselde dikke vloer van de stuw benedenstrooms (aan Gramsberger zijde) wordt verstevigd door onder de houten ondervloer op plekken waar zand is weggespoeld grout te injecteren. Door gaten door de vloer te boren wordt de ondergrond gecontroleerd en indien nodig grout ingespoten. ,,Hier is al zo'n 3 kuub aan cementhoudend materiaal geïnjecteerd, terwijl we op een kwart van de oppervlakte zitten. In totaal zal zo'n 10 tot 12 kuub zand weggespoeld zijn’’, berekent Slot. Nu het hele complex is leeggepompt kan het originele metselwerk, dat nog in goede staat verkeert, opnieuw gevoegd worden (in bouwkundig jargon heet dat inboeten). Aansluitend aan de benedenstroomse vloer is een groot waterdoorlatend groen ‘worteldoek’ gelegd waarop oude basaltblokken en nieuwe stenen zijn gestort. Dit doek (‘geotextiel’) voorkomt dat hier nog weer zand kan wegspoelen. Op deze plek zitten enkele natuurlijke wellen, die ook in de toekomst door het geotextiel en de stortstenen heen gecontroleerd hun bronwater kunnen laten vloeien. 

Eeuw verder

Het waterschap voert deze klus uit in samenwerking met het Hengelose waterbouwbedrijf Van Heteren, met circa 25 medewerkers in dit gezamenlijke bouwteam. Vóór Kerstmis moet er weer water over de stuw stromen. ,,Dan kan de stuw weer zeker 25 jaar mee’’, verwacht Brink. Slot gaat nog een stap verder: ,,Met al dat beton en cement, en bij normaal periodiek onderhoud, durf ik wel voor een eeuw te gaan.’’  

Volledig scherm
Stuw de Haandrik bij Gramsbergen ligt droog voor onderhoud. © Alex Mulder

Vechtdal