IJsseloog, wonderschoon vies plekje in Nederland

videoDe troep van het Olasfa-terrein in Olst, dat herinnert Nico Wijnstok - een van de mannen van IJsseloog - zich nog uitstekend. ,,Het stonk de dievenmoord.’’ En de bagger van de Zwolse Thorebeckegracht was niet alleen verontreinigd met zware metalen, maar ook met fietsen en winkelkarretjes. Slibdepot IJsseloog: het meest vieze plekje van Nederland. Het is er prachtig.

Volledig scherm
IJsseloog © Wikimedia.commons

Slibdepot IJsseloog in het Ketelmeer is het rustieke centrum van een wervelende milieuorkaan. 14 miljoen kuub van het allersmerigste slib uit Nederlandse vaarten, oude havens, vieze grachten en stinkende kanalen ligt er. Dankzij ons nationale afvoerputje wordt Nederland steeds schoner. Alles uit natte terreinen boven de grote rivieren dat ooit met zware chemicaliën werd verontreinigd is te vinden op IJsseloog. Maar in het oog van die milieu-orkaan, bovenop de ‘gifbelt’, is het prachtig. Beverburchten aan de boorden van het kunstmatige eiland, visarenden die brasems uit het meer hengelen, zeearenden die op het eiland aan het karkas van een ree plukken. Zangvogels, vossen, weidevogels. De koekoek roept er zijn eigen naam. Spechten roffelen op de bomen die de grens van land en water markeren. Boottoeristen genieten aan de randen van de ‘Biesbosch in het klein’ van de weelderige natuur. 

Nog lang niet vol

Dat IJsseloog eigenlijk dicht zou gaan, is een politieke keuze, zegt Wijnstok. De  Drontenaar is met de drie Urkers Henk Romkes (37). Jelle Zeeman (47) en Piet van den Heuvel (67) beheerder van het eiland in het Ketelmeer, tussen de monding van de IJssel en de Ketelbrug. Het slibdepot is nog lang niet vol, weet Wijnstok. De ‘trog’ van 45 meter diep en een kilometer breed aan de bovenkant herbergt inmiddels 14 miljoen kuub baggerspecie. Zo heet dat. ,,Daar kan nog makkelijk een miljoentje of acht bij.’’ Met een stok van vijf meter lang zou je de bodem aan kunnen raken. Het is een groeiende bult microscopisch kleine deeltjes aarde. Zware metalen en andere milieubedreigende troep hechten zich aan die deeltjes, zoals de mens aan de aardbol plakt. Een dikke, schone kleilaag onderin de trog laat niets door. Water uit het Ketelmeer dat van buiten naar binnen dringt, voorkomt dat de rotzooi ontsnapt. 

Tweede Wereldoorlog 

Tot en met 2022 wordt er vieze bagger uit de Averijhaven bij IJmuiden gestort - twee miljoen kuub in totaal. ,,Daar hebben ze in de Tweede Wereldoorlog olie in laten lopen, zodat de Duitsers er geen gebruik van konden maken.’’ Nu wordt er schoon schip gemaakt. De dijk die daar de rommel binnenboord hield, krijgt een nieuw leven op IJsseloog. ,,Die dijk is gebouwd met staalslakken uit de Hoogovens.’’ Het zal een nieuwe ringdijk vormen in het slibdepot. De huidige oppervlakte van 622.000 vierkante meter wordt dus kleiner. Wie een rondje loopt over de huidige dijk, wandelt 3,14 kilometer, weet Wijnstok. De werkwijze blijft hetzelfde: slib wordt tien keer verdund door dikke stalen leidingen gepompt tot ín het depot. Schoon water gaat ’s nachts vanaf de oppervlakte het Ketelmeer in. Schoon? Ja, want het vieze slib zinkt naar de bodem. 

Zeeman:,,Het wemelt in het depot van de vis, vooral witvis zoals brasem. En veel paling.’’ Wie gaat graven in de put, spit in een laag van 37 meter zwaar verontreinigde bagger. Tegelijk ploeg je door een paar honderd jaar Nederlandse beschaving. In het kantoor van de mannen, vlakbij de werkhaven, zijn daar voorbeelden van te vinden. Een Nederlands geweer uit de Tweede Wereldoorlog, aangetast door de tijden met een zwaar verbogen kolf. Wijnstok: ,,Dan kon de vijand ‘m niet meer gebruiken.’’ 

Een helm en botten

Een Duitse soldatenhelm. Fragiele pijpen voor eenmalig gebruik, die ze in vorige eeuwen gebruikten - een wegwerpartikel voordat je dat zo noemde. Botten van vee. ,,Slagers mikten die in de gracht, dat was toen een open riool.’’ Parkeermeters uit Alkmaar. ,,Heel veel. Kennelijk hadden ze daar wat tegen parkeermeters.’’ De méést vervuilde plek van Nederland mag langer open blijven. IJsseloog had dit voorjaar op slot moeten gaan, maar blijft tot zeker 2022 in gebruik. De allersmerigste bagger -komende vijf jaar uit IJmuiden - wordt er gestort. ,,Wij weigeren alleen als het te schoon is.’’

En opmerkelijkere zaken. Zoals de baggerspecie die uit het Utrechtse Zandpad kwam. Vlakbij de rosse woonbotenbuurt. Wijnstok: ,,De pompen liepen hier vast door alle condooms.’’ Romkes trof een keer een uzi aan, een automatisch geweer. ,,Dan bellen we de politie.’’ Die kan natuurlijk van criminelen zijn geweest. De echo van de oorlog klinkt vaak na op IJsseloog. Wijnstok: ,,Als we baggerspecie krijgen van de IJssel, uit de buurt van een brug….’’ Dan tref je veel niet ontplofte bommen aan. 

Toen de binnenvaartschepen vol verontreinigd slib van de Malburgerhaven bij Arnhem aanmeerden, was het bijna elke dag raak. De slag bij Arnhem werd de slag bij IJsseloog. Nog nooit hadden ze zo veel veiligheidsmaatregelen bij elkaar gezien op het eiland. Kleine dijken van kevlar en zand, containers die de klappen op moesten vangen. De Explosieven Opruimingsdienst kon blindelings de weg vinden naar het eiland. Boem! Daar ging weer wat niet-ontplofte munitie toch nog de lucht in op een speciaal plekje op het eiland. 

Dildo’s

Romkes, Wijnstok, Zeeman en Van den Heuvel weten van elk schip waar het vandaan komt. Als er relatief veel zand in de specie zit, kunnen ze dat terugwinnen. Het slib gaat het oog in. En als het zand droog is en je kunt er op lopen, dan doen ze vaak bijzondere vondsten. Dierenbotten, muntjes, dildo’s, theelepeltjes. Romkes: ,,Al moet je uitkijken met dierenbotten. Die kunnen ook van een koe zijn die miltvuur had en daarom was begraven. Dat kan nog een paar honderd jaar actief zijn.’’ Het is kleiner dan een speld in een hooiberg, maar zo vonden de mannen dus een ring. ,,Uit de haven van Steenwijk.’’ ‘Dorien’, staat op de binnenkant. Uit het jaar 2008. Wie de precieze datum weet, is de eigenaar. ,,Die mag ‘m ophalen.’’ 

Vooruit, nog één anekdote dan. ,,We hadden een koeienschedel gevonden. Een van ons stak een dildo in de oogkas. Wij lol. Stond er op een dag een groepje nonnen op de kade in Ketelhaven. Ze waren op vakantie. En ze wilden wel mee naar IJsseloog, leek ze leuk. Hadden we nooit meer aan die dildo in die schedel gedacht. Maar ze lagen in een deuk.’’