Volledig scherm
Jonn van Zuthem en teamchef politie IJsselland-Noord Johan Ekkel (rechts) gaan een boek maken over de jaarwisseling in de regio Kampen van de afgelopen decennia. © Freddy Schinkel

Politiechef schrijft boek over jaarwisseling in Kampen

Melkbusschieten en Kampen, ze zouden bij elkaar horen als Hans en Grietje. Maar is dat geen sprookje? Politiechef Johan Ekkel en zijn neef, historicus Jonn van Zuthem zijn al een tijdlang op zoek naar het antwoord Aan de hand van een schat aan historisch materiaal, grotendeels afkomstig uit het politiearchief, zoeken ze naar het antwoord.

Ergens volgend jaar moet dat leiden tot een historisch boekwerk over deze oudejaarstraditie, die inmiddels cultureel erfgoed is.

,,Van hogerhand komen er steeds meer regels op het gebied van geluid en milieu. Het melkbusschieten staat in de APV, lagere wetgeving, en wordt hierdoor dus nog niet geraakt. Maar hoe lang houdt dat nog stand? Je voelt aankomen dat er een keer keuzes moeten worden gemaakt”, zegt Kampens politiechef Johan Ekkel.

Quote

Hoe ver moet je mee gaan met een groep die steeds meer wil?

Kampens politiechef Johan Ekkel

Het boek dat hij en zijn neef schrijven moet een bijdrage leveren aan de discussie die volgens hem ongetwijfeld komen gaat over de toekomst van het melkbusschieten. ,,Niet iedereen vindt het namelijk leuk dat er met 20 man lukraak in de straten wordt geschoten. Er komen erg veel klachten over geluidsoverlast. Voorheen had de jeugd genoeg aan een paar uur schieten op Oudejaarsdag, maar nu moet het al ver van tevoren op gedoogavonden. En weten ze ’s nachts niet meer van ophouden. Hoe ver moet je mee gaan met een groep die steeds meer wil? Er wordt wel steeds geroepen dat het traditie is, maar is dat eigenlijk wel zo?”

Het carbidschieten

Heel oud kan het carbidschieten in ieder geval niet zijn. Het goedje, dat aan de basis ligt van een brandbaar gas, werd pas in 1888 uitgevonden, zegt historicus Jonn van Zuthem. En het melkbusschieten is nog van veel latere datum. ,,Tot in de jaren dertig waren de bussen van koper, daar kon je helemaal niet mee schieten. Daarna is het begonnen in Brabant. Midden jaren dertig wordt er voor het eerst geschoten in Kampen. Door boerenjongens op de Sint Nicolaasdijk en de Dorpsstraat.”

Ook in de jaren veertig was er nog geen sprake van een melkbustraditie, ontdekte het tweetal. ,,De Duitse bezetter zat ook echt niet te wachten op knallen in het donker”, verzekert Ekkel.

In de jaren vijftig komt het schieten pas echt op gang, inclusief de nodige omlijsting van relletjes en vernielingen. Wordt op 3 januari 1956 nog gemeld dat ‘op zeer kalme wijze afscheid is genomen van het oude jaar’, drie jaar later gooien jongelui met stenen naar de politie en raakt een meisje gewond door een schot met een melkbus. In 1961 is er al sprake van ‘charges op honderden feestvierders’.

Kopieergedrag

Van Zuthem wijt het aan kopieergedrag. ,,Het schieten met vuurwerk is meegebracht door Indische mensen die zich in Den Haag vestigden. Daar waren in de Schilderswijk en Duindorp midden jaren vijftig ook al oudejaarsrellen. Hier gebeurde een paar jaar later hetzelfde.” Dat dit zich concentreerde in Brunnepe is volgens Ekkel niet vreemd. ,,Dat was een eigenzinnige wijk die 200 jaar geleden al bij de politie bekend stond om zijn lastige jeugd. Er waren ook aparte patrouilles voor en agenten waren er constant aanwezig.”

Tijdens de jaarwisseling van 1967/’68 was het zo onrustig in Kampen dat de politie met psychologen aan de slag ging om het fenomeen te kunnen verklaren. Die brachten het terug tot het werk van ‘een paar gediplomeerde nietsnutten’. In de jaren zeventig werden er ware veldslagen geleverd tussen de van her en der opgetrommelde ME-pelotons en veelal dronken melkbusschutters en meelopers. Van Zuthem ziet hierin wel een parallel met het voetbalvandalisme, dat in diezelfde periode de kop op stak.

Begin jaren tachtig viel het eerste en enige dodelijke slachtoffer te betreuren, door een rondvliegend melkbusdeksel. In de jaren erna kwam er een kentering, mede door wisselingen in de leiding van de toen nog gemeentelijke politie. ,,Die was meer van de dialoog”, zegt Ekkel.

Nederlandse oudejaarstradities

Over de oudejaarstradities in Nederland is nog maar weinig geschreven, zegt Van Zuthem. Over die in Kampen nog helemaal niet, terwijl er volgens de historicus een schat aan informatie in het Kamper politiearchief te vinden is. ,,We hebben goud in handen.”

Hoewel de grote lijnen zich aftekenen, is het schrijversduo nog niet toe aan conclusies. Die trekken ze ook liever niet, om de discussie niet te zeer te beïnvloeden. ,,Het carbidschieten is nu cultureel erfgoed. Wil je dat in stand houden dan moet je er goed over nadenken hoe je dat doet. Je moet het in ieder geval niet overlaten aan druktemakers die maar in het wilde weg schieten”, aldus de politiechef. ,,En goed bedenken wat je nou precies wilt behouden.”