Volledig scherm
Gert Jan Westhoff maakt een stadswandeling door Genemuiden waarin hij vertelt over de bijzonderheden, zoals de woning aan de Langestraat, het hoogste punt in de stad. © Pedro Sluiter Foto

Genemuiden onthult 'publieke geheimen’

Dacht je alles te weten van Genemuiden? Laat je verrassen. Ook onderhuids en binnenskamers bleven 'publieke geheimen' uit het verleden bewaard. Wil Harms schenkt net koffie in voor haarzelf en de oudste nog inwonende zoon, als een stoet van minstens veertig mensen door haar woning stiefelt. ,,Welkom hoor.’’

De animo suggereert een museumpje in het hoekpand op Nijstad 6. Nu een drie huizen omvattend labyrint, begin vorige eeuw één van de eenkamerhuisjes waarin arm Genemuiden grossierde. Honderden telde het dijkstadje er: sobere bedoeninkjes met keukenblok, bedstee, mattenraam. Slapen, wonen en werken in één bedompt vertrek. Het exemplaar aan Nijstad was ook een stadsboerderijtje, mét koegang. De zwartbonten sjokten dwars door huis richting stal, de kortste route. ,,Het vee is weg, maar de doorgang hebben we zo gelaten", zegt Wil Harms. Haar overleden man Johan genoot van de belangstelling. Wat ooit een 'zielig huisje' was, is nu een bezienswaardigheid.

Het is een van de vele verrassingen voor wie in het kielzog van Gert-Jan Westhoff door Genemuiden stapt. Voor de historicus is het de sport om bij elke stadswandeling iets spannends uit de hoge hoed te toveren, wat soms Gaellemunigers zelfs niet wisten. Op onverwachte plekken. Niet met het hoofd in de nek, turend naar gevelstenen, maar op de grond. In het straatpatroon bijvoorbeeld, waar contouren zichtbaar zijn van meters dikke beren die ooit kasteel Het Blokhuis ondersteunden.

Gevangeniskelder

In het zo dikwijls belegerde, leeggeroofde, platgebrande en overstroomde stadje worden architectonische parels gekoesterd, ook minder bekende. De meeste eigenaren van die 'publieke geheimen' gooien de deuren gastvrij open. Zoals Foto Tuinman annex Reisbureau Travel XL; ook achter de zalmroze gevel van hun statige bedrijfspand aan de Langestraat 22 gaat nog een bijzonder element schuil. In dit voormalige stadhuis bevindt zich nog de gevangeniskelder. 

Gajes dat de doodstraf verdiende kreeg die gewoon op straat in de vorm van onthoofding, galg en rad stonden buiten de stad en voor mindere vergrijpen kon je een nachtje (of twee) afkoelen in de krochten van dit pand. Waar ooit arme drommels hun vrijheid afwachtten, ligt nu een leuke voorraad reisfolders om bij weg te dromen.

Volledig scherm
in het pand Langestraat 22 was vroeger het oude gemeentehuis gevestigd met in de kelder een gevangeniscel. © Pedro Sluiter Foto


Dat verderop in de dubbele woning op 116 en 118 het Heilige Geestgasthuis zat, is geen nieuws meer. Wél dat zich ondergronds nog een royale reinwaterkelder uit de Middeleeuwen bevindt. Compleet intact. ,,Pas in de jaren 80 bij toeval ontdekt door de bewoners’’, weet Westhoff. Die hebben er geen museum van gemaakt, maar alleen al de wetenschap voedt de fantasie.

Sierhekken

En dan zijn er de sierhekken. Fraai handgesmeed zoals dat ooit rond de hervormde kerk stond, anno 1883. Gert-Jan Westhoff voelde lichte euforie toen hij onlangs hoorde dat delen van dat 136 jaar oude hekwerk in Genemuiden zijn opgedoken in een achtertuin. Dus sjouwt de stoet over het gazon van de familie Mateboer aan de Achterweg. Om te kijken naar een verroest hek rond een aardbeienbed. ,,Mooi, zo'n brok historie in de tuin’’, vindt eigenaar Jan Mateboer. ,,De hekken stonden er al toen wij hier eind 2017 kwamen wonen en we houden wel van een beetje nostalgie.’’

Kop van Overijssel