Volledig scherm
© ANP

Geldgebrek bij gemeenten: niet uit te leggen, wel op te lossen

OpinieGemeenten schreeuwen moord en brand. Ze komen geld tekort. Thomas Swart uit Wijhe, oud-wethouder Financiën, vindt dat het Rijk snel over de brug moet komen, omdat het nu twee keer bespaart ten koste van gemeenten.

Afgelopen maanden zijn er veel protesten gehoord en moties ingediend door tientallen gemeenteraden omdat zij onvoldoende financiële middelen van het rijk ontvangen. Daardoor zijn ze niet in staat hun taken op een verantwoorde manier uit te voeren.

Quote

De tijd dringt, de Tweede Kamer kan het bij de begrotings­de­bat­ten regelen

Het gebrek aan middelen wordt veroorzaakt doordat het rijk geld overhoudt ten opzichte van hun begroting. Omdat het gemeentefonds is gerelateerd aan de werkelijke rijksoverheidsuitgaven wordt de uitkering aan het gemeentefonds naar rato gekort.

Geeft het rijk meer uit dan hebben de gemeenten daar ook voordeel van. Normaliter is dit een goed werkend systeem, met dien verstande dat de hoogte van het bedrag uitgekeerd aan het gemeentefonds arbitrair kan zijn.

Overschot

Momenteel verkeren wij in Nederland in een wel heel bijzondere situatie. De economie draait goed, er is geld om in de samenleving te investeren, maar het kabinet krijgt het geld niet weggezet. Er is al enkele jaren een begrotingsoverschot. Consequentie daarvan is dat ook de gemeenten minder geld krijgen. Maar in tegenstelling tot het rijk kampen de gemeenten met een chronisch financieel tekort om hun taken op een verantwoorde wijze uit te kunnen voeren. Bovendien voelen veel gemeenten zich in de steek gelaten toen de decentralisatie van onder andere de Wmo, de jeugdzorg gepaard ging met een korting op de budgetten. Tevens hebben de gemeenten te kampen met een toenemende vraag op deze gebieds-terreinen. U voelt het al, dit leidt tot een spagaat, waaruit men niet meer overeind kan komen.

Wijde boog

Al de protesten, overleg van VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten), talloze moties van gemeenten, druk van wethouders bij hun respectieve landelijke fracties en partijen ten spijt is er nog steeds geen oplossing van dit probleem: ‘het systeem werkt zoals het is’. Als dat het enige antwoord is, gaat men wel met een hele wijde boog om de problematiek heen. Het wordt tijd dat er ook vanuit het rijk gekeken wordt op welke wijze dit probleem opgelost dan wel de nood gelenigd kan worden. Dit vraagt om creativiteit en wellicht het bewandelen van ongebaande paden en onconventionele oplossingen.

Regels

Ervan uitgaande dat de huidige situatie van onderbesteding van zeer tijdelijke aard is, kan het rijk ook met een tijdelijke maatregel de nood van de gemeenten lenigen. Het niet uitgegeven geld van de rijksbegroting komt normaliter terug bij de minister van Financiën. Ik stel voor om in afwijking van de geldende regels, in dit specifieke geval, het percentage van dit bedrag, dat normaal gesproken naar het gemeentefonds zal gaan alsnog daaraan toe te rekenen. Dan wordt in ieder geval de gemeente niet gestraft voor het onvermogen van het rijk om het geld niet weg te kunnen zetten.

Nu bespaart het rijk twee keer. Eén keer omdat het niet uitgegeven geld terugvloeit naar de minister van Financiën en daardoor ook de gerelateerde bijdrage aan het gemeentefonds niet doorgaat. Niet uit te leggen, wel op te lossen. De tijd dringt, de Tweede Kamer kan het bij de begrotingsdebatten regelen. Daarnaast vragen de toenemende taken en noodzakelijke intensiveringen van beleid op gemeentelijk terrein om een ietwat hogere uitkering van het rijk aan het gemeentefonds.

Thomas Swart komt uit Wijhe en is oud-wethouder Financiën van de gemeente Zeist en CDA-lid.