Volledig scherm
Deze oude ansichtkaart uit 1905 is een van de beelden waarmee AtelierOverijssel in de expositie ‘Rafels, Randen en Routes’ het veranderde dorpsgezicht van Zwartsluis illustreert. De fotograaf keek die dag, dik honderd jaar geleden, vanaf De Dijk ( nu Buitenkwartier) door zijn camera naar de westelijke dorpsrand. Anno 2007 zou dit beeld verstoord worden door autoverkeer op de provinciale weg en nieuwbouw het decor zijn. foto Collectie Albert Greveling

'Eigen-aardigheid dorpen onder druk'

ZWARTSLUIS/WILLEMSOORD - De overgebleven kansen van het dorpsgezicht opsporen. Elk dorp zijn eigen karakter opnieuw laten uitvinden en vitaliseren. "Eigenheid van een dorp kan ervoor zorgen dat je je er thuis voelt. En variatie van dorpsgezichten is van grote invloed op het karakter en de beleving van de Overijsselse landschappen."

Als het aan AtelierOverijssel (werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit) ligt, wordt dat de uitkomst van het project 'Rafels, Randen en Routes'. Hierin wordt de ruimtelijke kwaliteit van dorpsgezichten breed aan de orde gesteld en gezocht naar mogelijkheden om die te verhogen. De 'eigen-aardigheid' of verscheidenheid van dorpen staat volgens AtelierOverijssel namelijk onder druk door gelijkvormige uitbreidingen met als kenmerk: geen variatie, forse bouwvolumes op kleine kavels en krap bemeten openbare ruimte. "Veel uitbreidingen leggen geen relatie met het bestaande. Zo vormen ze een barrière tussen dorp en landschap. Waar zijn de informele routes en gebruiksvormen, de onverwachte doorkijken en losse rafelranden gebleven? Zo blijven in de praktijk van dorpsgroei en -vernieuwing kansen liggen." En dus gaat het atelier vanaf 24 november met tentoonstelling, studie en debat proberen veranderingen van dorpsranden bij te sturen. Centraal staat de expositie 'Rafels, Randen en Routes' in kasteel Het Nijenhuis bij Heino. Daarin wordt de ontwikkeling van dorpsranden geschetst, ondermeer aan de hand van schilderijen, historische naast actuele foto's en kaartmateriaal van vijf voorbeeldplaatsen: Zwart- sluis, Willemsoord, Heino, Goor en De Lutte. Ook hebben onderzoekers, ontwerpers en kunstenaars verkenningen gedaan naar toekomstige kwaliteit en praktijk van dorpsuitbreiding of herstructurering. "Hun voorstellen bieden veel aanknopingspunten", aldus AtelierOverijssel. "De plannen bieden elk dorp onderscheidende mogelijkheden. Zo wordt in Willemsoord het bebouwingspatroon langs de twee assen verrijkt en krijgt Zwartsluis ruim baan voor individuele (bouw)ontwikkeling, combinaties van wonen en werken of lichte bouwvormen."