Volledig scherm

UWV-Zwartboek deel 2: Bejegening

UWV zou beter en menselijker gaan werken. Fokelien Faber uit Groningen kan zich nog goed herinneren hoe staatssecretaris Jette Kleinsma op 9 oktober vorig jaar deze belofte deed aan de Vaste Kamercommissie voor sociale zaken. ,,Als ik de artikelen in de Stentor lees, vrees ik dat het alleen maar erger wordt en dat de politiek – en in het verlengde daarvan het UWV – zijn belofte niet waarmaakt.’’

Faber had kort voordat Kleinsma haar belofte deed, haar boek Kafka was een zzp’er uitgebracht, waarin ze haar ontluisterende ervaring met UWV te boek had gesteld. Het uitkeringsinstituut had drieduizend zelfstandigen zonder personeel ten onrechte als fraudeur aangemerkt en ze totaal over de kling gejaagd met een Kafkaeske bureaucratie en een hemeltergende bejegening.

,,Mijn broer wees me op het verhaal in de Stentor. Ik kreeg spontaan tranen in mijn ogen en een misselijk gevoel’’, schrijft Faber als reactie in het Zwartboek UWV van de Stentor. Haar strijd van 5,5 jaar tegen UWV kwam weer naar boven. ,,Ik dacht dat ik het zo’n beetje kwijt was maar het lijkt haast alleen maar erger te worden. Van veel lotgenoten hoor ik ook dat ze het nooit meer helemaal kwijt zullen raken.’’

Vijf voorbeelden over de bejegening door UWV, een willekeurige selectie uit de vele honderden inzendingen die de Stentor binnenkreeg:

Laatdunkend en ziekmakend

,,Degenererend, frustrerend, kinderachtig, bevoogdend en betuttelend.’’ Zo noemt een 60-jarige werkloze uit Breda de benadering door UWV. ,,Ze geven tegenstrijdige opmerkingen, handelen tegenstrijdig, luisteren niet, zijn onwetend en niet realistisch. En ze hebben geen aandacht voor de individuele situatie.’’

De man is werkloos sinds 1 januari van dit jaar. Zijn verhaal:

,,Vanaf half februari ontvang ik een WW-uitkering. Ik ben 60 jaar en na 43 fulltime arbeidsjaren werkloos. Ik ben dertig jaar leidinggevende geweest, directeur zorg en dergelijke, met opleidingen inclusief personeelsmanagement.

Ik heb netjes vrijwilligerswerk doorgegeven en dat is akkoord bevonden. Ik voldoe aan de sollicitatieverplichtingen.’’

,,Op 8 mei heb ik een eerste gesprek gehad met de coach. Na kennismaking en melding van de coach dat ik voldeed aan de verplichtingen, dat het allemaal goed en akkoord was nam het gesprek een wending met dreigementen. Ik vond de toon bevoogdend, betuttelend en infantiel. ‘Er zijn wetten en regels. Daar niet aan voldoen geeft verlaagde uitkering en boetes, sancties. U bent 55-plus en u bent verplicht cursus ‘succesvol op zoek naar werk’ te volgen om te leren een CV te schrijven, een brief te schrijven en te netwerken. Dit gedurende tien weken. Bij weigering ontvangt u geen uitkering! Sterker nog uw uitkering zal over een jaar gedaald zijn naar bijstandsniveau volgens de nieuwe regels.’

,,Ik heb daar vraagtekens bij gezet en tevens aangegeven gezien mijn arbeidsverleden, opleidingen dat ik die kennis ruimschoots in huis heb. Dat had hij zelf aan het begin van het gesprek aangegeven. Hier werd niet naar geluisterd. Plicht is plicht en niet opvolgen geeft sancties. Al mijn vrijwilligerswerk in het kader van maatschappelijk dienstverlening moeten wijken voor de training. De coach gaf tevens aan dat de training voor mij niet zal leiden tot werk, want dat is er niet. Hij vindt het belangrijk dat werkzoekenden deel nemen aan de training omdat de overheid dat verplicht. De coach zegt contacten te hebben met werkgevers en mij eventueel mee te nemen zodat hij mij kan voorstellen. Ik heb de coach gemeld dat ik niet aan een handje ga meelopen.’’

,,De coach heeft daarop zonder meer het gesprek afgekapt en ik kon vertrekken. Er zou een brief volgen. In de middag ontving ik een brief waarin staat dat we een afspraak gemaakt hebben met betrekking tot de training. In mijn ogen is er geen afspraak gemaakt. De brief verwijst verder naar de verplichting om te komen. Afmelden kan alleen om redenen die door de coach goedgekeurd moeten worden. Later bleek er op 9 mei een brief geplaatst te zijn in mijn werkmap met enige uitleg en ook weer de dreigementen. De training start 15 mei. Ik kan bezwaar maken en moet dit dan doen uiterlijk 20 juni. Of het bezwaar maken mij ontheft van de verplichting staat nergens vermeld."

De bejegening door de UWV-coach noemt hij ‘ziekmakend’. ,,Ik heb 43 jaar gewerkt en nooit zoiets meegemaakt dat voor mij ziekmakend is. In 43 jaar nooit ziek geweest. Nu slaap ik slecht, heb hoofdpijn, mijn bloeddruk gaat omhoog. Ik ben gewoon boos en woedend, ben snel geïrriteerd. Ik voel me niet begrepen. UWV doet me denken aan een dictator. Eerlijk gezegd weet ik niet wat nu te doen, waar ik goed aan doe. Ik ben een beetje van het padje af, voel me geschoffeerd.’’

Arrogant UWV heeft oogkleppen op

,,Regeltjes zijn belangrijker dan de persoon. En naar de reële situatie op de arbeidsmarkt wordt niet gekeken. Het UWV heeft oogkleppen op en is respectloos’’. De woorden zijn van 63-jarige Deventerse die sinds vorig jaar augustus bij huis loopt. Ze accepteerde de beëindigingsbijeenkomst die haar werkgever haar voorhield. Ze was lang ziek geweest, om haar heen kregen jonge mensen ontslag aangezegd. ,,Terwijl ik er wel klaar mee was.’’

Maar dan, vervolgt ze: UWV.

,,Eerste gesprek: fijne vent, doe vooral rustig aan, geniet van je vrije tijd! Aan het werk kom je toch niet meer, solliciteer vier maal per maand en als je 63 en een half bent hoef je niet meer te solliciteren. Tweede gesprek na vier maanden: jonge griet, arrogant en betweterig op het onbeleefde af. Ik blijf met moeite beleefd. Ik moet meer mijn best doen, moet mijn CV veranderen en moet sollicitatiebrieven aan gaan leveren ter controle....ze geeft aan dat ik tot mijn pensioen moet solliciteren. Vervolgens moet ik verplicht tien ochtenden een netwerktraining voor 55+ volgen. Training die ik zelf gegeven heb.... De trainer is onzeker, gestresst, heeft geen idee hoe het aan te pakken en na een aantal ochtenden is hij zo ongelukkig dat hij er de brui aan geeft; einde trainingen.’’

,,Moet op gesprek komen als ik twee uur per week vrijwilligerswerk start. Onderzoek en uiteindelijk goedkeuring, waar hebben we het over."

De werkwijze van UWV vindt ze slecht. ,,Niet aangepast aan de persoon, dwingend, arrogant en gewoon zielig. Het maakt mij zo boos en gefrustreerd, ik heb vanaf mijn zestiende jaar gewerkt, ben goed opgeleid maar werken hoeft voor mij niet meer. Hoe groot is de kans dat ik weer aan het werk kom? Voor mij 500 of meer jongere en goedkopere mensen.’’

Respect moet je verdienen

De bordjes bij UWV met daarop de oproep om medewerkers met respect te behandelen, zijn voor de Barendrechtse alleenstaande moeder een steen des aanstoots. ,,Respect krijg je als je dat verdient en naar anderen respect toont’’, zegt de moeder met een arbeidzaam leven van 34 jaar. Ze vindt de bejegening door UWV ‘zeer en zeer beneden peil’. ,,Medewerkers zijn kortaf en praten alsof ze het tegen criminele hebben.’’

Haar verhaal: ,,Na 34 jaar hard werken als alleenstaande moeder van twee jongens waar ik 23 jaar helemaal alleen voor zorgde, kwam ik in januari 2012 in de WW, doordat er een reorganisatie kwam. Eerst drie maanden ellende, papieren kwijt bij UWV en dergelijke. Huur- en andere lasten achterstand, zelfs deurwaarders omdat alles fout ging bij UWV en ze steeds zeiden: tja, u moet even geduld hebben. Na deze ellende de onbereikbaarheid van medewerkers die je de stomste antwoorden stuurden per mail. Je wordt behandeld als een crimineel en je hoort alles te weten. Ook als je voor het eerst een uitkering krijgt. Eind december 2012 kreeg ik een zwaar hartinfarct. Na 3 maand ga je dus de Ziektewet in. Althans volgens de regels. Niet dus, want ik kreeg geen geld. Weer twee maanden wachten doordat UWV het niet door had gegeven aan ZW. Inmiddels opnieuw in het ziekenhuis beland, opnieuw gedottert. Volgens de specialisten gaat het nog steeds slecht, maar volgens de arts van het UWV niet; ik kan makkelijk werken. Dat is ook goed voor de bloedsomloop … Reïntegratie dus. Maar wie schetst mijn verbazing, deze komt uit Zwolle. Ik mag en kan de vele reisuren en stress door vertragingen niet aan (specialist vindt het absurd), loop ziekenhuis in en uit. Dan krijg je als antwoord van UWV: ‘Nou mevrouw, het is niet de bedoeling dat u uw handje alleen maar ophoudt’. Nee, ik heb twee ordners vol aan sollicitatiebrieven. Mensen uit Zwolle komen hierheen, wij naar Zwolle, het mag wat kosten! Ik ben nu 54, heb mijn hele leven full time gewerkt en lange dagen gemaakt. Nu word ik behandeld alsof ik niet wil werken! Ik krijg omdat ik naar het ziekenhuis moest (aantoonbaar) zelfs een boete. Waar is gerechtigheid?’’ Van hulp door UWV is volgens haar geen sprake, de bejegening door UWV bezorgt haar een nog hogere bloeddruk. ,,Ik voel me respectloos behandeld, slaap er slecht van.’’

Gesprekken opnemen

,,Ik ben op een gegeven moment maar begonnen met het opnemen van de gesprekken. UWV geeft onduidelijke informatie, de bereikbaarheid is matig tot slecht te noemen. Je krijgt steeds een andere medewerker die je dossier niet kan inkijken en daardoor je vragen niet kan beantwoorden’’, zegt een Apeldoorner die boosheid en machteloosheid voelt. Zijn verhaal: ,,Sedert april 2013 ben ik werkzaam voor een uitzendbureau. In januari van dit jaar kreeg ik de mogelijkheid voor langere periode te werken via het uitzendbureau. Ik heb UWV daarvan telefonisch op de hoogte gebracht. De uitkering wordt daarom stopgezet. Vervolgens een brief van UWV ontvangen met een terug te betalen bedrag en daaroverheen een boete van bijna negenhonderd euro. Bezwaar aangetekend en hoorzitting inmiddels gehad. We moeten nu wachten op een besluit van UWV maar dit mag duren tot augustus 2014. Ondertussen moeten we al wel betalen, UWV maakt daarbij ook meteen even goed duidelijk dat als wij niet betalen er beslag gelegd wordt op het loon bij werkgever. Ik heb gebeld voor een betalingsregeling. Dat kon maar het moet wel in dit lopende jaar worden afbetaald. Dit houdt dus in dat ik bijna tweehonderd euro per maand moet betalen. Als je over een langere periode wilt afbetalen moet je een compleet boekwerk/dossier inleveren. wij hebben het zuchtend weggelegd. Daar hebben we geen energie meer voor! Voor een gezin met drie kinderen is het een behoorlijke aanslag op je budget.’’

Hij laakt de informatievoorziening van UWV, daarom is hij gesprekken gaan opnemen. Zodat hij ze kan confronteren. ,,Wat het met me doet? Ik ben boos, voel onmacht. Je probeert zo min mogelijk een beroep op een uitkering te doen door werk aan te nemen bij een uitzendbureau. Vervolgens word je hiervoor afgerekend met een grote boete. Het UWV verwacht dat je al hun regels in je hoofd hebt zitten. Ik vind dat als je toch probeert aan het werk te blijven, dat beloond moet worden en niet afgestraft. Maar de medewerkers van het UWV handelen uit naam van de regering. ‘de regering heeft dit bepaald, wij moeten de regels naleven’, aldus UWV. ,,Maar menselijkheid is ver te zoeken!"

Achter de broek zitten?!

Waarom zo kleinerend? Alsof ik al lange tijd misbruik maak van de situatie? De Deventenaar kan zich er nog aanstoren, hoewel hij alweer aan het werk is en niets meer met UWV te maken heeft. ,,Ik ben er heel boos om geworden en heb dat ook geuit naar de persoon aan de telefoon.’’

Zijn verhaal: ,,Toen ik weer een baan had moest ik een inkomstenformulier invullen voor een aanvullende uitkering. Het formulier stond echter niet op tijd klaar in mijn werkmap. Deze moest binnen een week ingevuld worden, anders volgt een sanctie. Drie keer gebeld, er werd beloofd dat het in orde zou komen. Laatste keer dat ik belde, twee keer doorverbonden en niet fatsoenlijk te woord gestaan. De laatste persoon had een aantal dagen ervoor geconstateerd dat het formulier inderdaad niet klaarstond. Ze had mij gebeld maar ik had toen niet opgenomen. Op mijn vraag waarom er dan geen bericht werd achtergelaten, werd me medegedeeld ‘dat het niet de bedoeling is dat wij jullie achter de broek aan zitten’. Pardon?! Ik heb vijfentwintig jaar gewerkt en nu werd ik behandeld als iemand zonder eigen initiatief, alsof het mijn eigen schuld was dat er iets mis was gegaan. Ik vind dat geen professionele benadering. Ik ben volwassen, heb 25 arbeidsjaren achter de rug en na vijf maanden WW kan ik mijn geld weer zelf verdienen. De aanvulling was niet nodig. Waarom dan zo kleinerend?’’