Volledig scherm
Boswachter Hanneke Elbertsen vertelt over de oorsprong van het dauwtrappen. © Gerben Kuitert

Dauwtrappen om half vijf ’s ochtends op de heide bij Nijverdal

NIJVERDAL - Dauwtrappen, voor veel Twentenaren betekent het een dagje fietsen met vrienden, al dat niet met een kratje bier onder de snelbinders. Maar dauwtrappen in z’n pure vorm is wandelen voor dag en dauw. Door de natuur, op blote voeten. In Nijverdal bleven de schoenen aan, maar was het donderdag wel vroeg.

Half vijf in de ochtend, om precies te zijn. Op dat tijdstip zet zich een stille processie van een veertigtal wandelaars in beweging bij het bezoekerscentrum van Staatsbosbeheer op de Sallandse Heuvelrug. De samenstelling van de groep vroege vogels is divers. De geoefende wandelaars – herkenbaar aan hun North Face-rugzakken met veldfles en wandelschoenen met dikke profielzool – pik je er zo uit. En dan zijn er de gelegenheidskuieraars, die een plak brood in een plastic zakje en een kartonnetje jus d’orange uit hun binnenzak tevoorschijn halen.

Blote voeten

Hemelvaartsdag begint volgens kalender om 5.15 uur, maar zonsopgang wordt helaas door het dikke wolkendek aan het zicht onttrokken. Van douw is geen sprake; daarvoor was de nacht te warm. Ook schoenen blijven aan gedurende de acht kilometer lange wandeling van twee uur door het beschermde natuurgebied. De blote voeten waarmee er gedauwtrapt dient te worden, is een idee uit de negentiende eeuw. Toen had de gedachte post gevat dat de dauw op het gras een zuiverende werking had.

Volledig scherm
In Waspik (Noord-Brabant) heeft het dauwtrappen nog een religieus karakter en gaat de harmonie voorop in de processie. © Beeld Werkt

In Brabant en Limburg gaf men in in vroeger dagen een religieuze draai aan de heidense gewoonte door vroeg in de ochtend een processie te houden om de hemelvaart van Jezus te vieren. In enkele dorpen in het zuiden blijkt deze traditie nog steeds in zwang, maar met de ontkerkelijking zijn de meeste processies, vooraf gegaan door harmonie en drumband, een stille dood gestorven.

Heidense traditie

Boswachter annex gids Hanneke Elbertsen vertelt dat dauwtrappen van oorsprong niets met religie van doen had. Dat het om een eeuwenoude traditie gaat, om een heidens gebruik waarmee heropleving van de natuur na een lange winter wordt geëerd. Het eerste half uurtje van de wandeling over de Sallandse Heuvelrug voltrekt zich in de ochtendschemer. 

Reeën

 Hanneke Elbertsen wijst de wandelaars op de zanglijster, die als eerste van de vogels wakker is. Daarna komen de roodborstjes en merels uit de veren. „Er zitten in dit bos ook heel veel vinken, maar dat zijn langslapers.” De Sallandse Heuvelrug is het grootste droge heidegebied van West-Europa. De mix van heide en bos, maakt het tot een bijzonder gebied om te wandelen. Tot twee keer toe zien de vroege wandelaars reeën het zandpad oversteken. Het hele gebied telt tussen de 600 en 700 reeën, zo weet de boswachter. „Dit is de periode waarin de reekalfjes worden geboren. Die jonge kalfjes zijn geurloos, zodat de moeder ze kan verstoppen. De moeder zelf komt twee keer per dag langs om haar jong te zogen.”

Ontbijt

„Mooi om een keer mee te maken”, vindt Gert-Jan ter Brugge uit Enschede, na terugkeer in het bezoekerscentrum, waar hij met echtgenote Carla en dochter Annemiek is aangeschoven voor een ontbijt. De Ter Brugge’s hadden om drie uur de wekker gezet. „Niet om elk jaar te doen”, vindt Carla, „maar ik ben blij dat we gegaan zijn.” Hun 19-jarige zoon is thuis in bed achtergebleven. „Die vond het te vroeg. Als je zo jong bent, waardeer je dit misschien wat minder.”

Paden waar je anders niet komt

Een stukje verderop eten Roeline en Jacqueline Sleebos uit Almelo met hun familieleden een broodje. De schoonzussen zijn enthousiast over het dauwtrappen in de natuur tussen Nijverdal en Holten. „We wandelen hier wel vaker, maar nu liepen we ook over paden waar je anders niet komt”, zegt Roeline Sleebos. Dat ze om half vier zijn opgestaan, nemen ze op de koop toe. „Vanavond op tijd naar bed en morgen merk je er niets meer van.”