Volledig scherm
De groep Staphorsters onder leiding van Henk Koobs (l) en Roelof Talen met de krans op weg naar het monument. © Eelco Kuiken

75 jaar na de razzia zijn Staphorsters in Neuengamme om 20 omgekomen dorpsgenoten te herdenken

Een groep van vijftig Staphorsters heeft in voormalig concentratiekamp Neuengamme bij Hamburg een krans gelegd. Dat gebeurde exact 75 jaar nadat bij een razzia in het dorp twintig dorpsgenoten waren opgepakt. Ze vonden de dood in Neuengamme.  Henk Koobs, voorzitter van de Historische Vereniging Staphorst, en medeorganisator van de trip Roelof Talen, legden een krans bij het monument.

Het was voor het eerst in al die jaren dat een groep nabestaanden en belangstellenden vanuit Staphorst reisde naar Neuengamme en Sandbostel, een buitenkamp dat bij Neuengamme hoorde, waar Staphorsters Jan Massier en Jan Bloemert zaten.  Roelof Talen wil volgend jaar met schoolklassen uit Staphorst naar Neuengamme en hij maakt zich sterk voor een apart monumentje in het kamp voor de groep uit Staphorst. Putten heeft dit ook.

Jan Massier was de enige die overleefde. Hij werd eind april 1945 door de Engelsen naar een hospitaal gebracht, maar verdween spoorloos. De mannen moesten in het kamp onder de meest verschrikkelijke omstandigheden werken, onder andere tankgrachten graven en zwoegen in de steenfabriek van Neuengamme. Ze stierven aan ondervoeding, geweld of ziektes. Een van hen was fietsenmaker Jan Meesters, toen 42 jaar.  Hij stierf op 9 november als eerste van de groep. Zijn naam staat tussen de duizenden slachtoffers. 

Kleindochter Annigje van der Sluis-Meesters (58):  ,,Ik was hier eerder, maar dat we nu met een groep dorpelingen de mannen hier herdenken emotioneert mij zeer. Ik weet hoe mijn oma heeft geleden. Ik heb haar nooit veel gevraagd. Dat had ik moeten doen. Opa heb ik nooit gekend, maar dit grijpt mij zeer aan. Dit doe ik voor hem en voor oma. Wij mogen dit niet vergeten.’’ Slager Jan Bloemert hoorde ook bij de groep van twintig weggevoerden. Toen een gespierde vent van 44 jaar. Hij hield het lang vol, maar overleed toch op 20 april 1945 in Sandbostel. Het verhaal gaat dat hij betrokken was bij een opstand in de keuken. De uitgehongerde gevangenen overvielen de kookbarak, waarna er onderling gevechten uitbraken. Later schoot de SS in het wilde weg en waarschijnlijk werd dit Bloemert fataal. Kleindochter Trijn Koster-Bloemert (67) en haar man Egbert (69) zien in Sandbostel de naam van opa Jan staan. ,,Jammer dat mijn moeder dat niet meer kan zien. Deze permanente tentoonstelling is er nog maar twee jaar, net voordat zij overleed. Wij geloven trouwens niet dat hij is omgekomen bij de keukenopstand. Ik denk dat hij is gevlucht en toen is overleden. We vonden zijn lichaam terug en hij ligt nu in Loenen begraven. Het is raar, maar ook een bijzonder gevoel om hier rond te lopen. Hij was hier ook. Hij zag deze barakken en liep over dit pad.’’

Zwartste bladzijde

De zwartste bladzijde in de geschiedenis van Staphorst begon op 29 augustus 1944. Een verzetsgroep schoot de commandant van kamp Beugelen neer. Hopman Blom raakte gewond, maar hij overleefde. In de avond en nacht van 30 op 31 augustus ging de politie per bus door Staphorst om twintig mannen op te pakken. Ze werden als represaille gevangen gezet in Kamp Amersfoort. Het waren twintig middenstanders. Waarschijnlijk was de keuze  met opzet om zo het hart van de gemeenschap te treffen.

Hopman zette zich volgens de verhalen in voor de vrijlating van de twintig. Het waren immers willekeurige middenstanders. Maar er kwam een kink in de kabel. Op 6 september reed de SS'er Van der Schatte Olivier met zijn chauffeur door de Staatsbossen en hun auto kreeg pech. Van der Schatte Olivier werd doodgeschoten door het verzet dat zich in het bos schuilhield. De Duitsers waren razend en zetten de twintig Staphorsters op transport naar Neuengamme. Niemand keerde terug.

Volledig scherm
Aaltje Kuiper-Boldewijn (85) kende de naar kamp Neuengamme weggevoerde Staphorster mannen bijna allemaal © Eelco Kuiken