Volledig scherm
Herdenking Monstertruckdrama bij monument ''Met elkaar, voor elkaar'' in hoek van parkeerplaats van de Jumbo. Burgemeester Kok en leden van het college leggen een witte roos neer. © Frans Nikkels

‘Haaksbergen herdenkt monstertruckdrama in stilte, en dat is goed’

Het monstertruckdrama in Haaksbergen eiste vandaag vijf jaar terug, drie levens en 28 zwaargewonden. Toch herdenkt het dorp het ongeluk nu niet officieel. Begrijpelijk, vindt antropoloog Irene Stengs.

Vijf jaar geleden liepen 8000 mensen mee in de stille tocht in Haaksbergen. Er kwam een monument: ‘Met elkaar, voor elkaar’. Een jaar na het drama werd het onthuld tijdens een officiële herdenking, waar enkele duizenden mensen aanwezig waren.

Sindsdien ontbreken herdenkingen. Het verdriet zit diep, te diep. De nabestaanden herdenken hun naasten liever in eigen kring, in stilte. De gemeente laat zich daardoor leiden. „Afgelopen jaren trokken wij nauw op met de nabestaanden, om er zeker van te zijn dat hun wensen centraal staan. Dat is nu niet anders dan vijf jaar geleden”, zegt een woordvoerder.

Herdenkingsrituelen

Volledig scherm
Irene Stengs © VU

Bijzonder hoogleraar Irene Stengs, verbonden aan de Vrije Universiteit  Amsterdam en het Meertens Instituut, vindt dat begrijpelijk. Zij verdiept zich in hedendaagse herdenkingsrituelen, zoals stille tochten en bermmonumenten, maar ook massale herdenkingen rond André Hazes, Theo van Gogh en de MH17-ramp.

„Hoezeer het herdenken van dit drama nu moreel het juiste lijkt, moet je je afvragen: van wie zijn de doden? Die zijn in eerste instantie van de mensen die elke dag leven met het leed en gemis. Dat moet leidraad zijn. Niet: wil de gemeenschap herdenken? Want ‘dé’ gemeenschap bestaat niet. De gemeenschap, dat zijn dorpsgenoten,  mensen van verder weg, ambtenaren, families… Ieder met zijn eigen beleving. Wat wordt er met een georganiseerde bijeenkomst herdacht en door wie? Wanneer mag het herdenken stoppen? Niet herdenken – al is het vijf jaar geleden - is helemaal niet raar.”

Mensen die dat willen kunnen hun gevoel uiten, zegt ze. Het monument op de onheilsplek is voor Stengs belangrijk, en doet recht aan de ernst van de gebeurtenis. „Het is niet weggestopt. Als je boodschappen doet, kom je er langs. Niemand zal je ervan weerhouden als je wil gedenken.”

Politiek statement

Herdenken na vijf jaar kan wel betekenis hebben, vindt  Stengs. „Erkenning dat er iets vreselijks is gebeurd. Die erkenning is tegelijk een politiek statement. Daarom willen slachtoffers soms alleen een stille tocht als de burgemeester meeloopt. Een stille tocht geeft een gevoel van saamhorigheid. Maar is méér dan dat. Het is een protest tegen gewelddadige dood.”

Herdenken nu is in haar ogen niet per se nodig. Belangrijk vindt ze voor de verwerking, dat het ongeluk  consequenties had. De toenmalige burgemeester is opgestapt. Een monstertruckshow komt er nooit meer op die plek. Daarbij, het ongeluk is herdacht met stille tocht en monument. „Er is al erkenning dat dit iets groots is.”

Bloemen

Afgelopen jaren legden veel Haaksbergenaren bloemen bij het monument. Mogelijk ook vandaag.  In de Pancratiuskerk wordt morgen summier stilgestaan bij het ongeluk. De omgekomen dorpsgenoten passeren in het gebed. Dat gebeurt elk jaar. Lector Liesbeth Dijkhuis zegt dat is overwogen ermee te stoppen. „Maar omwille van de impact van de gebeurtenis, vinden we dat we hen moeten benoemen. Zij worden niet vergeten.”