Volledig scherm
Annemieke Vermeulen in haar werkkamer © Rob Voss

Voorrang voor vrouwen als burgemeester? ‘Dat hebben we toch niet nodig? Vrouwen zijn capabel genoeg’

In een week waarin Zwolle tóch koos voor een mannelijke burgemeester, benoemde Oldebroek Tanja Haseloop als eerste burger. Wat minister Ollongren betreft is het onvoldoende. Zij maakte deze week bekend actief te gaan sturen om de balans man vrouw in het politiek bestuur beter te maken, ze wil toe naar 40 tot 60 vrouwen vrouwen. Maar hoe is het eigenlijk gesteld met het aantal vrouwelijke burgemeesters? En werkt het actief sturen op vrouwen wel?

,,Dat hebben we toch niet nodig? Vrouwen zijn capabel genoeg,” vindt Jacqueline Koops-Scheele, burgemeester van Heerde. Nee, geef vrouwen de zekerheid dat de combinatie mogelijk is, een gezin en dit werk als burgemeester, vindt ze. Toen ze het boek ‘mannen komen van Mars vrouwen van Venus’ las concludeerde ze dat ze van Mars kwam. ,,Kijk naar wat iemand meebrengt, wat de ambitie is, wat de kwaliteiten zijn. Wie ben je wat kun je, dat staat los van man of vrouw. Ik denk dat ik ultiem geëmancipeerd ben, want het maakt mij helemaal niet uit of een bestuurder man of vrouw is. Vrouwen denken misschien wel sneller dat ze het niet kunnen.” 

Voor haarzelf gold dat zeker niet. Ze stippelde haar carrière nauwgezet uit. Via het wethouderschap naar burgemeester, ondanks twee jonge kinderen van 5 en 8. ,,Had ik moeten wachten? Ik ben 49 en werd laat moeder. Nee, ik kan dit en ik ga het doen, dat dacht ik. En ik schreef een brief en ik werd het.”

Volledig scherm
Burgemeester Jacqueline Koops-Scheele van Heerde (ChristenUnie). © Henri van der Beek

Teleurgesteld

En toch gaat het er steeds over, het vrouwenquotum, dat meer vrouwen in de top van het bedrijfsleven zou moeten krijgen. Nu opnieuw is het Ollongren die actief wil gaan sturen op meer vrouwen in het politiek bestuur. Steeds als er een burgemeesterspost vrij is, is daar de roep om een vrouw. Ook Zwolle zocht al een tijdje naar een nieuwe burgemeester. De wens was een vrouw. Van de 13 sollicitanten waren er 2 vrouw. Het werd Peter Snijders, nu nog burgemeester van Hardenberg. Gerdien Rots, fractieleider van de Christen Unie was voorzitter van de vertrouwenscommissie. ,,Ja natuurlijk is het jammer dat het niet gelukt is. En ik ben er best teleurgesteld over, maar er waren maar twee vrouwelijke kandidaten.” Toch denkt Rots dat deze problematiek van tijdelijke aard is. Het is een ‘lang groeiproces’ zoals ze het noemt. ,,Maar als ik zie wat de ambities zijn van jonge vrouwen denk ik dat de aanwas echt wel groter wordt.”

Andere eigenschappen

,,Zo’n oproep van minister Ollongren is een gemiste kans, want dan stuur je op aantallen en dat is symbool politiek,” zegt Lidewey van der Sluis, hoogleraar Strategisch Talentmanagement aan de Nyenrode Business Universiteit. Ze legt uit dat de leiders van nu door de veranderde goed geïnformeerde samenleving andere eigenschappen nodig hebben dan vijftig jaar geleden. ,,Dat zijn vooral vrouwelijke eigenschappen zoals verbinden, de coalitie zoeken, samenwerken, luisteren. Vrouwen hebben die eigenschappen van nature meer in hun genen dan mannen. Maar de beste kandidaat kan dus net zo goed een man zijn met die vrouwelijke eigenschappen.” 

Quote

En dan denk je dat het helpt als er vrouwen in een vertrou­wens­com­mis­sie zitten, maar daar heeft een vrouwelij­ke kandidaat zeker niet altijd baat bij”

Hoogleraar Lidewey van der Sluis, Nyenrode Business Universiteit

Ze deed veel onderzoek naar selectieprocedures. ,,Daar gaat het vaak fout. Dan is er een selectie gemaakt op papier en lijkt een vrouw de beste kandidaat. Maar dan komt ze voor de commissie en doet ze denken aan een ex of aan een schoonmoeder. Dat is geen grap. Vrouwen hebben veel meer last van verstorende beelden die in het hoofd van de beoordelaars zitten. Solliciterende mannen hebben dat minder, want zij lijken namelijk vaker op hun voorganger. En dan denk je dat het helpt als er vrouwen in een vertrouwenscommissie zitten, maar daar heeft een vrouwelijke kandidaat zeker niet altijd baat bij. We denken dat het komt doordat vrouwen niet gewend zijn aan een vrouwelijke kandidaat.”

Volledig scherm
Percentage vrouwelijke burgemeesters per politieke partij © Anke Arts

Oriëntatieprogramma

Bij het Nederlands Genootschap van Burgemeesters zijn ze wel blij met de aanpak van minister Ollongren. Stimulering van evenwichtigere verdeling is altijd goed, vindt Hilde Westera, directeur van het genootschap. ,,Het gaat niet om bevoordelen, maar om actief vrouwen aansporen en opsporen. Mannen hoef je maar één keer op de schouders te tikken, maar vrouwen hebben een duw nodig.” Het genootschap is bezig met een oriëntatieprogramma voor zij-instromers, wat ze dit jaar willen verbreden qua achtergrond. Dus vrouwen uit de advocatuur, rechterlijke macht, maar ook uit de journalistiek of andere maatschappelijk betrokken beroepen. ,,Dan kunnen ze zien in een intensief programma of het iets voor hen is om burgemeester te worden.”

Quote

Ik denk dat ik wel heel duidelijk maak wat ik wil en heb een duidelijke visie op de stad. Dat heeft niks met man of vrouw te maken.”

Annemieke Vermeulen, Burgemeester Zutphen

,,Bestuurlijk is er geen glazen plafond, iedereen kan burgemeester worden, maar je moet het wel doen,” zegt Annemieke Vermeulen, al 15 jaar burgemeester, eerst van Millingen aan de Rijn, toen van Leusden en sinds bijna drie jaar van Zutphen. We zitten in haar smaakvol ingerichte kamer, waar ze alle archiefkasten uit heeft verwijderd toen ze aan de slag ging, er is geen bureau met een computer maar een ovalen tafel, kunst aan de muur. Je zou bijna denken: de vrouwelijke inbreng, en zo zegt ze,  lachend, misschien is dat wel zo. ,,Ik heb niks met papier, het enige papier wat hier hangt is een verjaardagskalender.”

Volledig scherm
Annemieke Vermeulen is burgemeester van de gemeente Zutphen. © Rob Voss

Zutphen werd 17 jaar bestuurd door burgemeester Arnold Gerritsen, de komst van Vermeulen was als een frisse wervelwind door het gemeentehuis. De deuren gingen open, de ambtenaren inclusief zijzelf moesten naar buiten. Maar of dat nou vrouwelijke of mannelijke leiderschapsstijl is, ze heeft daar niks mee. ,,Ik denk dat ik wel heel duidelijk maak wat ik wil en heb een duidelijke visie op de stad. Dat heeft niks met man of vrouw te maken.”

Toen Vermeulen vijftien jaar geleden solliciteerde had ze geen aansporing nodig. Ze wilde het gewoon. Niemand heeft ooit haar kinderen aan de orde gesteld. ,,Ik sleepte wel eens een kind mee, maar dat vonden ze eigenlijk alleen maar leuk. Haar secretaresse ving de kinderen op met warme chocomel en ook nu hebben haar kinderen het nummer van de assistente, omdat ze zelf niet altijd kan opnemen.

Buikpijn

,,Er solliciteren minder vrouwen, omdat minder vrouwen dit willen,’’ denkt Vermeulen. ,,De eerste vraag die ze mij stellen als ze ambities hebben: hoe veel uur ben je ermee bezig? Nou, solliciteer dan maar niet. Het komt best wel voor dat ik tegen mijn kinderen moet zeggen: ga maar naar de supermarkt, hier heb je geld, haal een bakje lasagna, want ik red het niet om te koken. En ik krijg daar, nu ze 16 en 18 zijn geen buikpijn meer van.” 

Toen ze net begon als burgemeester waren de kinderen 2 en 4, in die tijd had ze een afspraak met de brandweer dat als er een ramp zou gebeuren de vrouw van de brandweercommandant op haar kinderen zou passen. ,,Ik krijg wel eens sneren van andere vrouwelijke burgemeesters die zeggen het ambt pas geambieerd te hebben toen hun kinderen ouder waren, omdat ze de opvoeding belangrijker vonden. Ik had veel oppassen, en au pairs en oppasoma’s en de BSO, en mijn kinderen hebben misschien net een pizza teveel gegeten. Maar ik sta wel ergens voor en doe betekenisvol werk.”

Volledig scherm
Percentage vrouwelijke burgemeesters per provincie en per inwoneraantal © Anke Arts