Onbekende rentmeester met een groot hart

Vraag willekeurige inwoners naar ‘Het Heideveld’ en de wenkbrauwen schieten geheid omhoog. Nooit van gehoord. Toch bestaat deze blakende grootgrondbezitter al 200 jaar.

Volledig scherm
Het bestuur van vereniging Het Heideveld bij het Koningsveentje. © Wilbert Bijzitter

Ze gaven generaal Johannes van den Bosch, stichter van de Maatschappij van Weldadigheid, mooi het nakijken in 1819. De boerenerfgenamen van woeste heidevelden in Steenwijkerwold eisten toen hun legitieme eigendommen op en zo kon de veldheer de annexatie van gronden op zijn buik schrijven. Eind goed al goed.

Poets

Stiekempjes hebben de mannen er, aan de koffie in de huiskamer van voorzitter Thijs van Veen, nóg binnenpret van. Hun voorouders bakten de generaal een poets door kordaat ingrijpen. Bij die stunt staan ze tweehonderd jaar na dato nog graag even stil. Thijs van Veen, Renier Lugtenberg en Gerard Eilers, drie uit het vijfkoppige bestuur van één van Steenwijkerlands oudste verenigingen.

Het Heideveld is een baken van onverzettelijkheid met 360 hectare grond in eigendom in Marijenkampen, De Pol, Baars, Witte Paarden, wat lapjes in Basse, rond Willemsoord. Geen kleine jongen. Een sociale speler in de gemeente bovendien, de bescheiden winst van pacht wordt jaarlijks genereus verdeeld over de gemeenschap. Toch blijft Het Heideveld voor velen een volslagen onbekende club, daarom slaan de mannen op de trom.

Geen grondbelasting

Het Heideveld is geboren uit nood. ,,Ooit tegenhanger van de Maatschappij van Weldadigheid’’, memoreert Thijs. ,,Maar we leven niet meer op voet van oorlog.’’ Even het geheugen opfrissen. Met carte blanche van de koning stichtte Johannes van den Bosch in 1818 de proefkolonie Frederiksoord. Honderden koloniehuisjes verrezen voor behoeftige gezinnen. Alras volgde de kolonie Wilhelminaoord en daarna richtte de generaal zijn pijlen op Willemsoord: daar lagen gemeenschappelijke gronden die de boeren gebruikten voor het weiden van schapen of om plaggen te steken voor de kachel. Over deze ‘Steenwijkerwouder heide’ werd geen grondbelasting betaald, dus konden ze als staatsdomein worden beschouwd.

Maar daar had de generaal buiten de waard gerekend. Want na flinke meningsverschillen bleek helemaal geen zekerheid te bestaan over het eigendomsrecht van de staat. En dat was het moment dat de ‘eigengeërfden van de boerschap Steenwijkerwold’ voor hun rechten opkwamen en de vereniging oprichtten. In 1820 kon de generaal een gedeelte van de gewenste gronden alsnog netjes kopen van Het Heideveld en zo kwam koloniedorp Willemsoord er toch. Saillant detail: in 2013 werden veel van die oorspronkelijke eigendommen, aan weerszijden van de Steenwijkerweg, weer teruggekocht. ,,Gevoelsmatig hóórt dat ook bij ons’’, vindt Gerard.

Tientallen pachters huren al door de eeuwen heen grote of kleinere stukken grond van de vereniging, vooral voor agrarisch gebruik. Maar Het Heideveld bezit en onderhoudt ook bossen, boswallen, vennen, wegen en paden. ,,We zijn niet op winstbejag uit’’’, zegt Renier. ,,De opbrengsten komen ten goede aan het gebied.’’ Zwembad ’t Tolhekke, de ijsbaan in Marijenkampen, de voetbalvereniging Willemsoord, de vissteiger aan ’t Jodenveentje, de muziekkoepel in Steenwijkerwold, de bouw van buurthuizen, de aanschaf van AED’s. Kerkbesturen, muziekvereniging, kalveropfokclub of geitenfokkers; ze klopten nooit tevergeefs aan bij Het Heideveld.

Beeld, boek en routes

Op 16 februari bestaat Het Heideveld op de kop af 200 jaar en dat wordt in café De Steen in hartje Willemsoord gevierd. Geholpen door de Historische Vereniging Tuk en historicus Martin van der Linde (IJsselacademie) wordt groots uitgepakt met een jubileumboek, de onthulling van een bronzen beeld ‘op de Baars’ een expositie van oud beeldmateriaal en de lancering van een recreatieve wandel- en fietsroute door het land van Het Heideveld.

Natuurbegraafplaats

Een nieuw idee uit de koker van Het Heideveld is de inrichting van een natuurbegraafplaats, de eerste in deze regio. Het bestuur is al een paar jaar bezig met de planontwikkeling en onderzoekt samen met de gemeente, provincie en het waterschap de mogelijkheden. Onder meer het grondwaterpeil is van belang. De gewenste locatie beslaat 10 hectare (25 vierkante meter per graf met eeuwigdurende rust) is het Panthaleon van Eck-bos aan de Woldweg bij Baars. Volgens de vereniging, die de eigen gronden zelf onderhoudt, voorziet het plan in een behoefte. 

Kop van Overijssel