Volledig scherm
Hanna de Boer maakte een lesmethode voor het aanleren van het Urker dialect bij kleuters. © Freddy Schinkel

Kinderen op Urk kunnen best emotie tonen in dialect, vindt Pabo-studente Hanna

Speel de quizDialect praten is niet iets om je voor te schamen, vindt Hanna de Boer. De Urkse heeft een lesmethode gemaakt om kleuters het Urks aan te leren. ,,Leraren denken: als het ABN goed is, dan komt het kind er wel.”

Dialect praten? ,,Dat wordt gezien als dom, lomp en niet netjes.” Hanna de Boer kent de vooroordelen. Ze werd geboren op Urk, maar woont sinds haar achtste in Zwolle. ,,In het begin was ik heel erg bezig om goed ABN (Algemeen Beschaafd Nederlands, JS) te praten. Luisterde naar leeftijdsgenootjes hoe zij praatten, want ik wilde het zó graag goed doen. Dialect wordt niet heel erg sociaal geaccepteerd buiten de regio's waar het wordt gesproken.”

Accent

Iedere dag spreekt De Boer Urks. Thuis in het gezin, op Urk bij haar vriend. ,,Mensen horen dat ik van buiten kom en vragen: Ben je Urker of niet?", vertelt ze. ,,Eigenlijk niet, half; ben er geboren. Ik spreek klanken anders uit.” In Zwolle merkt ze: ,,Als mensen horen dat ik van Urk kom, zijn ze verbaasd omdat ik geen accent heb. Bij de meeste Urkers die ABN praten kun je het goed horen.”

Quote

Als mensen horen dat ik van Urk kom, zijn ze verbaasd omdat ik geen accent heb

Hanna de Boer

Een ander symptoom: ze vernederlandst woorden. ,,Al gebeurt dat op Urk ook, vooral bij de jeugd. Vroeger was het een afgesloten eiland, nu zijn er meer invloeden van buitenaf. Jongeren studeren in andere steden, werken buiten het dorp. Neem het woord 'beschuit'. Vroeger was dat een kweeltien, nu gewoon beschuit. Het is iets dat bij iedere streektaal gebeurt, maar ik vind het wel jammer.”

Moedertaal

Om de streektaal te behouden, moet de kiem vroeg worden gelegd. Dus heeft De Boer als studieopdracht samen met de IJsselacademie een lesmethode bedacht om kleuters het Urks te leren op de basisschool. ,,Juffen en meesters spreken het liefst ABN in de klas en leren het dialect af", weet de studente aan de Katholieke Pabo Zwolle. ,,Ze denken: als het ABN goed is, komt het kind er wel. Het dialect wordt afgeleerd, terwijl je juist vanuit die moedertaal het ABN kunt leren.” Ze verwijst naar onderzoeken, waarin wordt beweerd dat het spreken van streektaal goed is voor de taalontwikkeling van kinderen. Het levert hen een rijkere woordenschat op.

De Boer richt zich op de emoties van kleuters. ,,Als docent kun je makkelijk de koppeling maken met het dialect. Bijvoorbeeld welke gelaatsuitdrukking een Lego-poppetje heeft. Of als een leerling iets heeft getekend waarbij een huis in brand staat: Hoe zou hij zich voelen in zo'n situatie? Welk Nederlands woord zou hij gebruiken? En in het dialect? Wat vindt hij fijner om te zeggen?” In de methode heeft De Boer het leren van de streektaal verwerkt in spel- kring en knutselactiviteiten, zoals het maken van een memo-spel of een kwartet.

Volledig scherm
Een boze Hanna de Boer. Of op zijn Urks, Hanna is ‘kwoad’. De studente heeft een lesmethode gemaakt om het dialect te leren aan kleuters op de basisschool. © Freddy Schinkel

Emotie

Ze merkt: ,,Er zijn weinig woorden in het Urks die met emotie te maken hebben. In het ABN spreek je emotie uit, maar in het dialect is dat blijkbaar minder. Er is in het Urkers geen woord voor boos. Zij zeggen kwoad, wat kwaad betekent. Dat heeft veel meer lading. Voor verdrietig kon ik niks vinden, zelfs niet na navragen. Mensen zeggen dat ze iets heel erg vinden.” 

Quote

In het dialect spreek je emotie blijkbaar minder uit dan in het ABN

Hanna de Boer

De reden? ,,Ik denk dat het met de mentaliteit van Urkers te maken heeft", zegt De Boer. ,,Ze zijn van hard werken en niet zeiken. Stel je niet aan, wordt tegen kinderen gezegd. Er is minder ruimte voor emotie of ze geven er andere woorden aan. Er is überhaupt weinig te vinden over het Urks, zoals kinderliedjes - en boeken. Er zijn ook geen duidelijke regels voor spelling.”

Hoe het verder gaat met de lesmethode, weet De Boer nog niet. Ze heeft het aangeboden aan de IJsselacademie. Ze hoopt dat Urker scholen het in de praktijk gaan brengen. ,,Als je van jongs af aan leert dat je op bepaalde momenten dialect kunt spreken, valt het taboe een beetje weg en voelen mensen zich comfortabeler.”

Flevoland