Exclusief

Het beste van De Stentor

In PREMIUM vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van De Stentor lezen? Neem dan een abonnement.

Ierse volkssport hurling heeft last van onze zieke essen

VideoDat de es op het punt staat uit ons land te verdwijnen bezorgt niet alleen Staatsbosbeheer kopzorgen. Ook in het Ierse plaatsje Sixmilebridge, in de buurt van Limerick, zitten ze met de handen in het haar.

Want de Ierse volkssport 'hurling’  - een mix van hockey, rugby en voetbal en de  ‘snelste sport op gras’ - heeft een probleem. De Ierse producent van hurleysticks gebruikt graag het hout van Flevolandse essen. En die staan allemaal op omvallen.

Massale kap

Deze herfst is Staatsbosbeheer begonnen met de kap van tienduizenden zieke essen in het hele land. Die worden geveld door een schimmel, de ‘essentaksterfte’ bedreigt 95 procent van alle essen in ons land. In Flevoland zijn er complete bossen van. En juist uit die bossen haalt directeur Sean Torpey (35) maar al te graag hout voor zijn hurleysticks.

3000 jaar oude sport

Zo’n 40.000 hurleysticks verlaten jaarlijks zijn fabriek. ,,Een stick kost ongeveer 34 euro en ze gaan inmiddels over de hele wereld’’, stelt hij. ,,Duitsland, Frankrijk, Canada en ook naar Australië en zelfs Dubai.’’ En het zijn niet eens altijd spelers met een Ierse achtergrond. De sport is in opmars. ,,Hurling is vermoedelijk al 3000 jaar oud, heel erg Iers van origine. En van oudsher wordt hout van de es gebruikt’’, zegt Torpey. ,,We hebben een foto van een speler die een andere speler raakt met de stick. Die buigt zich om zijn helm. Zoveel flexibiliteit… Ik weet zeker dat elke andere houtsoort zou zijn gebroken. En ik weet bijna zeker dat het hout van deze stick uit Nederland komt.’’

(Verhaal gaat verder onder de foto)

Volledig scherm
Dat een goede hurleystick heel buigzaam is, bewijst deze foto. © Torpey Hurley

Vooral de essen uit Flevoland zijn gewild. Vruchtbare bodem. Goede groei. Flexibiliteit. En doordat de voormalige zeebodem inklinkt komen wortels langzaam maar zeker aan de oppervlakte. De kenner herkent een toekomstige hurleystick in de vormen. Directeur Torpey baalt van de schimmel die al ‘zijn’ bomen velt. ,,Dat speelt in heel West-Europa. In Ierland nog niet, maar we zijn een eiland. Hier komt het waarschijnlijk wat later aanwaaien.’’ Bomen die geschikt zouden kunnen zijn in zijn eigen land, zijn doorgaans te jong. Voor alle zekerheid - maar het blijft een gok - zijn 20.000 essen geplant vlakbij de fabriek. Die zijn nog jarenlang niet oogstbaar.

Trots 

De kwestie houdt de Ieren zelfs tot in het Europees Parlement bezig, weet Torpey. Recent was er nog een overleg binnen de landelijke overheid over de kwestie. Want Hurling is meer dan een spelletje in Ierland. ,,Het is onze ziel, onze identiteit. Bij de finale, die werd gewonnen door Galway, zat 80.000 man op de tribune. En je speelt voor de plek waar je vandaan komt. Mijn opa Patrick speelde hier in het lokale team, net als mijn vader John. Net als als ik. Het is een amateursport waarin je al je vaardigheden nodig hebt om jezelf te beschermen. Je hebt eigenlijk alleen een helm op. Het is een heel snelle sport, je krijgt geen moment tijd om even uit te blazen.’’

Volledig scherm
Een medewerker van hurleystickfabriek Torpey in Ierland aan de slag met een stick. © Torpey Hurley

Op dit moment vindt in heel West-Europa onderzoek plaats naar de essentaksterfte en naar een oplossing ervan. Wetenschappers hopen essen te vinden die zich niets aantrekken van de schimmel. Die moeten voor nieuwe generaties essen zorgen - en voor hurleysticks. Torpey: ,,Ik denk dat we de komende 15, 20 jaar misschien een probleem hebben met het vinden van de beste kwaliteit hout, zolang duurt het ongeveer voor een es bruikbaar is voor ons. Ik hoop heel erg dat het probleem daarna voorbij is.’’

Volledig scherm
Zieke essen in het Kuinderbos. Dit bos in Flevoland is een van de locaties in Nederland waar massaal zieke essen worden gekapt. Foto Freddy Schinkel. © Freddy Schinkel via de Stentor

40.000 ton hout

Terreinbeheerders in heel Nederland nemen dit jaar draconische maatregelen vanwege essentaksterfte. Zo heeft Staatsbosbeheer in de afgelopen maanden al 40.000 ton hout uit bosgebieden in Flevoland, Gelderland, Noord-Holland, Groningen en Friesland gehaald. ,,De prioriteit ligt nu bij zieke bomen langs paden, wegen en bij gebouwen, tot een meter of 30 het bos in’’, zegt Imke Boerma van Staatsbosbeheer. ,,Die kunnen gevaarlijk zijn voor het publiek.’’

Brandhout

43 procent van het hout blijft in Nederland, de rest gaat naar het buitenland. Van het exporthout wordt vooral plaathout (zoals mdf) gemaakt. Van het hout dat in Nederland blijft, gaat een groot deel de kachel in als brandhout. Van het restant wordt papier (5 procent) gemaakt of planken (ook 5 procent).

Kostenpost van miljóenen

Volgens Boerma brengt de huidige houtoogst ongeveer genoeg op om de kapwerkzaamheden van te kunnen betalen. ,,Herplanten gaat in de nabije toekomst heel veel kosten. We denken tussen de 10 en 20 miljoen. Dat geld hebben we nog niet.’’

Flevoland