Rotterdamse primeur met rookverbod op straat? In Genemuiden weten ze wel beter

VideoRotterdam claimt de primeur: binnenkort is er een rookverbod op straat rond het Erasmus Medisch Centrum. In Genemuiden lachen ze daar om. Daar is het al bijna anderhalve eeuw ‘Verbooden te rooken’ op de ‘gehele Achterweg’.

Raar hoor, de ‘gehele Achterweg’ in Genemuiden is een bescheiden straatje, zonder één boom met veel vrijstaande huisjes. Het wijkt in niets af van wat zich in andere dorpen aan straten en pleintjes aandient. Maar de echte reden voor een rookverbod schuilt in de geschiedenis; op 11 maart 1868 ging het stadje aan het Zwarte Water goeddeels in vlammen op toen een hooiberg er in de hens vloog.

Het vuur raasde Genemuiden door, ten koste van 105 woningen, 39 hooibergen, scholen, pakhuizen, schuren én het raadhuis, zoals historicus Jan ten Hove het optelde voor het Historisch Centrum Overijssel. ,,Om het brandgevaar terug te dringen, werd daarna verboden om in het centrum olie voor huis- en straatverlichting op te slaan. Ook was het niet langer toegestaan om hooibergen bij de stadsboerderijen te plaatsen.’’

Die verhuisden naar de rand van het dorp, zo ver mogelijk buitenaf, en de naam van de nieuwe weg zegt genoeg: de Achterweg. Ten Hove: ,,Tot op de dag van vandaag de enige straat in Europa waar niet in de buitenlucht mag worden gerookt.” Zo werd het door de gemeenteraad in het voorjaar van 1869 bepaald. Nogal wiedes, een levensgevaarlijk straatje, een equivalent zo’n beetje van alle raffinaderijen, naftakrakers en munitiedepots in één postcodegebied. Er zijn nog ansichtkaarten van, hooiberg aan hooiberg in dit straatje, een Atlantikwall aan kurkdroog gras. Met veel bordjes: ‘Verbooden te Rooken’.

Lees verder onder de foto.

Volledig scherm
Het gemeentebestuur van Genemuiden vaardigde in 1869 een rookverbod uit aan de Achterweg. Deze maatregel was een rechtstreeks gevolg van een catastrofale brand op 11 maart 1868, die een groot deel van het stadje volledig in de as legde. © Foto Freddy Schinkel

Bordjes zijn er nog steeds, de tekst verloor in twee spellingshervormingen wat oo-tjes, maar roken mag volgens de artikelen 105 en 108 van de algemene plaatselijke verordening nog steeds niet.

Waarom nog?

Maar waarom eigenlijk? Alle hooibergen zijn weg. Schapenboer Verhoek heeft for old times’ sake nog een paar rechthoekige pakken stro op een bovenverdieping gezet. Maar dat is het ook. Je kunt aan burgemeester Eddie Bilder van Zwartewaterland, waar Genemuiden onder valt, horen dat hij het een leuk onderwerp vindt. In Rotterdam woedt momenteel discussie: kan dit juridisch allemaal? En wie handhaaft zo’n verbod? ,,Natuurlijk wordt er in Genemuiden allang niet meer gehandhaafd’’, zegt hij. ,,Sinds alle hooibergen zijn verdwenen, verdween ook de feitelijke grondslag voor het verbod. Of dit dus een dode letter is geworden, die best kan worden geschrapt uit de gemeentelijke wet- en regelgeving? Nou, dode letter vind ik wel een diskwalificatie hoor, het maakt nog steeds deel uit van de dorpsgeschiedenis, het leeft, het verhaal van toen wordt nog steeds verteld, die bordjes hebben daarmee weer een nieuwe functionaliteit gekregen. Toeristen waarderen dat ze er hangen.”

Dat de soep allang niet meer heet wordt gegeten aan de ‘gehele Achterweg’, blijkt al uit het enorme hok voor brandhout dat een bewoner neerzette op het gevaarlijkste plekje van destijds.

Arjen Eenkhoorn woont hier al z’n hele leven. Hij heeft een stoffeerbedrijf, heel toepasselijk in een stadje dat geheel van de tapijt leeft. ,,En ik rook gewoon, hoor’’, zegt hij. Nee, het is ’m nog nooit gebeurd dat een agent een peuk tussen zijn lippen vandaan griste om hem met de hak van de laars te doven. ,,Er loopt een fietsroute hier en mensen stoppen vaak’’, en dan hoort hij zichzelf voor de zoveelste keer uitleggen over de stadsbrand van toen en stiekem is dat leuk. Hij heeft hier zelf een schuur en ook daar hangt zo’n niet-roken bordje. ,,Het is een traditie die we graag willen houden.’’

Volledig scherm
Het gemeentebestuur van Genemuiden vaardigde in 1869 een rookverbod uit aan de Achterweg. Deze maatregel was een rechtstreeks gevolg van een catastrofale brand op 11 maart 1868, die een groot deel van het stadje volledig in de as legde. © Foto Freddy Schinkel

Kop van Overijssel