Volledig scherm
Nestkastjes aan eiken. Gemeenten hopen dat koolmezen de eikenprocessierupsen kunnen verslaan. © Reinier van Willigen

Koolmees het ultieme wapen tegen eikenprocessierups? ‘Ze eten alleen de kleintjes’

De eikenprocessierups kan op veel natuurvriendelijke manieren worden bestreden. Grootoorvleermuizen, tweestippige lieveheersbeestjes en nematoden helpen allemaal bij het verjagen van de jeuk veroorzakende insecten. De koolmees is voorlopig de grote favoriet bij gemeenten. Is het bontgekleurde vogeltje inderdaad het ultieme wapen?

De eikenprocessierups houdt gemeenten al jaren bezig. Jaarlijks melden vele mensen zich met jeukklachten bij de huisarts. Komende zomer is er kans op grote overlast, zo meldde de gezaghebbende website Nature Today onlangs. De eitjes zijn momenteel over het algemeen in goede staat en de eerste kunnen al uitkomen. Bij een normale temperatuur worden de eerste rupsen met brandharen rond half mei verwacht. 

Gemeenten zetten in op koolmeesjes

Diverse gemeenten in het oosten van Nederland hebben hun hoop gevestigd op hongerige koolmezen. Nestkastjes moeten de vogels lokken, waarna de meesjes de overlast gevende rupsen opeten. In Hardenberg werden vorig jaar vijfhonderd kastjes aan bewoners uitgedeeld. Zwolle plaatste vorig jaar nestkastjes langs de Zwartewaterallee om de pimpelmees en de koolmees een warm welkom te heten. Raalte biedt ze gratis aan de inwoners aan. Aalten heeft zich laten inspireren door die methode en plaatste zo’n vijftig nestkastjes bij eiken. Ook in Brummen en Oldebroek wordt ingezet op de koolmees. 

Volledig scherm
Gemeenten proberen koolmezen te lokken met nestkastjes. © Gratis

Is de koolmees de ultieme manier om de eikenprocessierups te verjagen? Professioneel rupsenverdelger Peter Linssen van het bedrijf Pro6 Rupsbestrijding denkt van niet. ,,Koolmezen eten zo’n dertig tot veertig kleine rupsen per dag, dat helpt enigszins’’, vertelt Linssen. ,,Maar het is niet zo dat een paar koolmezen alle eikenprocessierupsen in de omgeving uitroeien.’’ 

‘Koolmees waagt zich niet aan volwassen rupsen’

Volgens Linssen kunnen er in nesten soms duizenden rupsen zitten. Iedere vlinder kan tweehonderd eitjes leggen. ,,Ook wanneer de nestkasten pal naast de nesten hangen, worden nog niet alle rupsen opgegeten”, aldus Linssen, die zelf rupsen bestrijdt met een biologisch middel dat hij op de bomen spuit. ,,Koolmezen wagen zich bovendien niet aan volwassen rupsen met brandharen. Ze eten alleen de kleintjes die nog niet volgroeid zijn.’’ Het is ook niet zo dat de koolmees een rupsendoder pur sang is. ,,Ze lusten de eikenprocessierups, maar ze werken niet beter dan bijvoorbeeld de pimpelmees. Er is geen vogelsoort die extra effectief is tegen eikenprocessierupsen.’’

Volledig scherm
Een nest met eikenprocessierupsen. © Paul Rapp

Brummen gestopt met nestkastjes

Gemeente Brummen hing vorig jaar zestig nestkasten op voor kool- en pimpelmezen. Hoewel meer dan de helft van de kasten werd bewoond door koolmezen, was het toch noodzakelijk om in de betreffende lanen zeshonderd rupsennesten te verwijderen. Voor het college een reden om de proef dit jaar niet voort te zetten.

‘We zien het later dit jaar’

In Zwolle moet de komende tijd blijken of koolmezen de rupsen kunnen verslaan. Bij de Zwartewaterallee, waar overlast is van de jeukrups, hangen nu veertig nestkastjes als proef. ,,Waarom koolmezen? We weten dat deze vogels de eikenprocessierupsen ook echt eten. Dat geldt trouwens ook voor pimpelmezen”, vertelt een woordvoerder.  ,,We hebben dertig nestkasten voor de koolmees opgehangen en tien voor de pimpelmees. Of het ook echt helpt om de eikenprocessierups te bestrijden, zien we later in het jaar. We zitten nog te vroeg in het seizoen.’’ 

Quote

Het enige dat echt ‘ultiem’ helpt is alle eiken uit het gebied verwijde­ren, of alle eiken in het gebied behandelen.

Peter Linssen, Rupsenbestrijder

Rupsenbestrijder Linssen begrijpt goed dat gemeenten natuurvriendelijke oplossingen bedenken om de overlast tegen te gaan. ,,Er zijn de laatste jaren extreem veel eikenprocessierupsen. Wanneer je daar iets aan wil doen, beschadig je al snel de natuur.’’ Hij verwacht zelf de komende weken van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat bezig te zijn met bestrijden. ,,Het enige dat echt ‘ultiem’ helpt is alle eiken uit het gebied verwijderen, of alle eiken in het gebied behandelen. Dus niet alleen de bomen op gemeentegrond, maar ook op privégrond.’’

Vleermuizen

Er zijn diverse alternatieven voor de gifspuit om de rupsen te verjagen. In Steenwijkerland werd vorig jaar een proef gehouden in samenwerking met kinderen van de basisscholen. Zij maakten nestkastjes voor grootoorvleermuizen. De dieren kunnen helpen in de strijd tegen eikenprocessierupsen. Ze eten nachtvlinders, waaronder de eikenprocessierups. De vleermuizen moeten echter wel gelokt worden. Dat kan met de aanleg van nieuwe plantensoorten, of bloemenweides die ervoor zorgen dat er meer zweefvliegen en andere insecten naar het gebied komen.

Volledig scherm
De grijze grootoorvleermuis. © Bernadette van Noort

Aaltjes

Ook in Hardenberg heeft de gemeente te maken met de eikenprocessierups. Wethouders Luiten vertelde daarover dat het nodig blijft om overlast ook te bestrijden met zogeheten nematoden. ,,Dat zijn microscopisch kleine aaltjes die de rupsen opeten.’’ Het spul wordt in de nesten van de rupsen gespoten. Een nadeel is dat ook andere rupsen daardoor aangetast kunnen worden.

Volledig scherm
Nematoden worden de bomen in geblazen. Deze aaltjes rekenen af met de rupsen. © Lars Smook

Eitjes etende insecten

Dan zijn er nog insecten zoals de roofwants en de gaasvlieg, die eikenprocessierupsen aanvallen en de eitjes opeten. Lieveheersbeestjes vormen ook een natuurlijke bondgenoot in de strijd tegen de rups. Gemeente Amersfoort hing eerder bomen met zakjes larven op van de gaasvlieg en het tweestippige lieveheersbeestje op, zodat die de rupseneitjes opeten.  

Volledig scherm
Lieveheersbeestje zijn dol op eitjes van de eikenprocessierups. Dit zevenstippig lieveheersbeestje eet een bladluis.
  1. Ook Zwolle vraagt op Wereld Prematurendag aandacht voor veel te vroeg geboren kinderen

    Ook Zwolle vraagt op Wereld Prematuren­dag aandacht voor veel te vroeg geboren kinderen

    Volgens de weersvoorspellingen pakken donkere wolken zich zondag 17 november samen boven Zwolle, maar de gemeente Zwolle en het Isala zullen deze sombere dag toch van kleur voorzien. Op zondag kleuren de Sassenpoort en het Isala-logo bij het kruispunt aan de Ceintuurbaan en bij de hoofdingang namelijk paars, de kleur van de Wereld Prematurendag. Dit om aandacht te vragen voor veel te vroeg geboren kinderen.

In samenwerking met indebuurt Zwolle